0212 302 68 08 Teklif al
Ana sayfa Hizmetler Rehber Blog SSS Mevzuat Hakkımızda Referanslar İletişim Teklif al

0212 302 68 08info@asaltmgd.com

Karayolu kenarında bekleyen tanker çekici ve tank dorse

ADR Nedir?Tehlikeli Madde Taşımacılığı Anlaşması Rehberi

ADR, tehlikeli malların karayoluyla uluslararası taşınmasını düzenleyen BM anlaşmasıdır. Tarihçesi, yapısı, Türkiye'deki uygulaması ve işletmenize düşen yükümlülükler.

Güncelleme 8 dk okumaMadde numaralı
İçindekiler
  1. ADR nedir?
  2. ADR'nin açılımı ve 2021'de değişen resmî adı
  3. ADR'nin tarihçesi
  4. Türkiye ADR'ye ne zaman taraf oldu?
  5. ADR'nin yapısı
  6. ADR'de 9 tehlike sınıfı ve alt sınıflar
  7. Türkiye'de ADR mevzuatı
  8. ADR belgesi nedir?
  9. Kimler ADR kapsamında?
  10. ADR ve TMGD ilişkisi
  11. Sık sorulan sorular

Kısaca

  • ADR nedir: tehlikeli malların karayoluyla uluslararası taşınmasını düzenleyen, 1957'de Cenevre'de kabul edilen BM anlaşması.
  • Türkiye 2010'da taraf oldu; yürürlükteki sürüm ADR 2025.
  • Türkiye'de uygulama 18/6/2022 tarihli, 31870 sayılı yönetmelikle yürür.
  • Dokuz tehlike sınıfı vardır; Sınıf 4, 5 ve 6 alt sınıflara ayrılır.
  • SRC5 sürücüye, uygunluk belgesi araca, TMFB işletmeye aittir.

"ADR" kısaltması bir tankerin arkasındaki turuncu plakadan, bir sürücünün cüzdanındaki SRC5 kartına kadar pek çok yerde karşınıza çıkar. Çoğu kişi bunun bir "belge" olduğunu sanır. Değil. ADR bir anlaşmadır; belgeler onun sonucudur.

Bu sayfa ADR'yi baştan anlatır: adı, tarihi, yapısı, sınıfları ve Türkiye'de hangi yönetmelikle uygulandığı. Sonunda "ben kapsamda mıyım" sorusuna sayıyla cevap verecek kadar bilgi elinizde olur.

ADR nedir? Kısaca tanım

ADR, tehlikeli malların karayoluyla uluslararası taşınmasına ilişkin anlaşmadır. 30 Eylül 1957'de Cenevre'de kabul edildi, 29 Ocak 1968'de yürürlüğe girdi. Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu (UNECE) çatısı altında yönetilir; BM Antlaşmalar Koleksiyonu kaydına göre 55 taraf devleti vardır.

Anlaşma iki şey yapar. İkisi de net. Hangi maddelerin uluslararası karayolu taşımacılığından tamamen dışlandığını söyler. Dışlanmayanların ise hangi şartlarla taşınabileceğini belirler: paketleme, etiketleme, araç, sürücü, belge.

Türkiye'de ADR'nin resmî Türkçe adı, 31870 sayılı yönetmeliğin 4. maddesinde "Tehlikeli Malların Karayolu ile Uluslararası Taşımacılığına İlişkin Anlaşma" olarak geçer. Dikkat: "Avrupa" kelimesi yok. Nedenini bir sonraki başlıkta anlatıyoruz.

ADR'nin açılımı ve 2021'de değişen resmî adı

Kısaltma Fransızcadan gelir: Accord relatif au transport international des marchandises Dangereuses par Route. Türkçesi "Tehlikeli Malların Karayoluyla Uluslararası Taşınmasına İlişkin Anlaşma".

Uzun yıllar adın başında "Avrupa" (European Agreement) vardı. Ancak anlaşmaya Avrupa dışından devletler de katılınca bu ibare, 13 Mayıs 2019'da kabul edilen protokolle 1 Ocak 2021'den itibaren resmî addan çıkarıldı. Yönetmeliğin 4. maddesi güncel adı kullanır; 3. maddesi ise 5434 sayılı Kanun'un adını aktardığı için "Avrupa" ibaresini hâlâ taşır.

ADR'nin tarihçesi: 1957 Cenevre'den ADR 2025'e

Tarih üç durakta özetlenir:

  1. 1957: Kabul, Cenevre.
  2. 1968: Yürürlük.
  3. 2025: Yürürlükteki sürüm.

ADR iki yılda bir güncellenir; her tek sayılı yılın 1 Ocak'ında yeni konsolide sürüm yürürlüğe girer. ADR 2025, 1 Ocak 2025'te yürürlüğe girdi. Bir sonraki konsolide sürüm 2027'dir; "2026'da ADR değişiyor" başlıklı yazılar döngüyü yanlış aktarır.

Bakanlık, ADR 2025'in Cilt I ve Cilt II metinlerini UHDGM'nin uluslararası sözleşmeler sayfasında yayımlar; Türkçe terim karşılıkları bu nüshalardan alınır.

Türkiye ADR'ye ne zaman taraf oldu?

Türkiye, katılım belgesini BM'ye 22 Şubat 2010'da tevdi etti. Katılımın iç hukuktaki dayanağı, 30/11/2005 tarihli ve 5434 sayılı Kanun'dur; 31870 sayılı yönetmeliğin 3. maddesi bu kanunu doğrudan anar.

Sektörde "22 Mart 2010'da yürürlüğe girdi" ifadesi dolaşır. Biz bu tarihi birinci el kaynakla teyit edemedik; bu yüzden yalnızca BM depoziter kaydındaki katılım tarihini veriyoruz. Yıl olarak 2010 yeterlidir.

ADR'nin yapısı: Ek A, Ek B ve 9 bölüm

Anlaşmanın kendisi kısadır; teknik hükümler iki ekte toplanır.

  • Ek A: Tehlikeli maddeler ve nesnelere ilişkin hükümler. Sınıflandırma, paketleme, etiketleme, sevkiyat belgeleri.
  • Ek B: Taşıma teçhizatı ve taşıma işlemine ilişkin hükümler. Araç, sürücü eğitimi, denetim.

İki ek toplam dokuz bölümdür. Türkiye'deki yönetmelik bu bölümlere sürekli atıf yapar: Bölüm 1.3 personel eğitimi, Bölüm 2 sınıflandırma, Bölüm 3.3, 3.4 ve 3.5 muafiyetler, Bölüm 5.4.3 yazılı talimat, Bölüm 8.2 sürücü eğitimi, Bölüm 9 araç onayı.

Yani "ADR'ye uygun" demek, bu dokuz bölümün ilgili maddelerine uygun demektir. Tek bir kontrol listesi değil, birbirine bağlı bir sistem: sınıflandırma yanlışsa etiket yanlış çıkar, etiket yanlışsa sürücünün yazılı talimatı yanlış maddeyi anlatır, talimat yanlışsa acil durumda müdahale yanlış olur.

Bu yüzden ADR'yi "araç belgesi" diye özetleyen bir anlatım, dokuz bölümün sekizini görmezden gelir.

ADR'de 9 tehlike sınıfı ve alt sınıflar

ADR Bölüm 2, tehlikeli maddeleri dokuz sınıfa ayırır:

Sınıf Kapsam
1 Patlayıcı maddeler ve nesneler
2 Gazlar
3 Alevlenebilir sıvılar
4 Alevlenebilir katılar (4.1), kendiliğinden yanmaya yatkın maddeler (4.2), suyla temasta alevlenebilir gaz açığa çıkaran maddeler (4.3)
5 Yükseltgen maddeler (5.1), organik peroksitler (5.2)
6 Zehirli maddeler (6.1), bulaşıcı maddeler (6.2)
7 Radyoaktif malzemeler
8 Aşındırıcı maddeler
9 Muhtelif tehlikeli maddeler ve nesneler

Sınıf 4, 5 ve 6 alt sınıflara bölünür. Sınıfın hangi etiketle, hangi paketleme grubuyla ve hangi araçla taşınacağını tehlikeli madde sınıfları sayfasında tek tek anlattık.

Sınıf bilgisi soyut bir liste değildir. Yönetmeliğin faaliyet belgesi eşiği bazı sınıflarda miktara bakmaz; 1.4S dışındaki Sınıf 1 ve ADR 1.7.1 istisnaları dışındaki Sınıf 7 maddeleriyle çalışan işletme, tek bir işlemle bile belge kapsamına girer (Md. 7/1-d).

Türkiye'de ADR mevzuatı: 31870 sayılı yönetmelik

ADR'nin Türkiye'deki uygulama çerçevesi, 18/6/2022 tarihli ve 31870 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik'tir. Düzenleyici otorite Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, uygulayıcı birim Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü'dür (UHDGM).

Yönetmelik dört şeyi netleştirir:

  • Kimler kapsam dışı: Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma, Emniyet ve Sahil Güvenlik taşımaları (Md. 2/2-a).
  • Kimler belge alır: Taşımacılar, faaliyet başına yılda 20 ton ve üzeri işlem yapanlar ve bazı sınıflarla çalışanlar (Md. 7).
  • Kimler danışman tutar: Belge alanlardan üç istisna dışındakiler (Md. 8).
  • Ne olur: Aykırılıkta idari para cezası (Md. 36; tutarlar 17/10/2026 tarihli değişiklikle yeniden belirlendi, bkz. idari para cezaları).

Bir de muafiyet mekanizması var. Bakanlıkça verilen muafiyetler en fazla 5 yıl geçerlidir ve başvuru için TMGD ya da TMGDK raporu şarttır (Md. 28).

ADR belgesi nedir? SRC5 ile ADR araç uygunluk belgesi farkı

"ADR belgesi" tek bir belge değildir. İki ayrı belge aynı adla anılır ve karıştırılır.

SRC5, sürücünündür. Tehlikeli Mal Taşımacılığı Sürücü Eğitim Sertifikası; dayanağı ADR Bölüm 8.2. Tehlikeli madde taşıyan sürücünün bu sertifikaya sahip olması ve taşıma süresince yanında bulundurması zorunludur (Yönetmelik Md. 5/4 ve Md. 23/1-a).

ADR Uygunluk Belgesi, aracındır. ADR Bölüm 9 kapsamında düzenlenir; geçerlilik süresi en fazla 1 yıldır (Md. 4/1-b, 6/1). Ancak her araç için gerekmez: Sınıf 1 maddeler hariç, ambalajlı veya dökme taşımada kullanılan taşıtlar için uygunluk belgesi zorunlu değildir (Md. 6/2). 1 m³ üzeri sabit veya sökülebilir tank, 3 m³ üzeri tank konteyner veya portatif tank taşıyan araçlar ile Sınıf 1 araçları ise belge ister (Md. 6/1).

Kısacası: sürücü sertifikası kişiye, uygunluk belgesi araca, faaliyet belgesi işletmeye aittir. Üçü birbirinin yerine geçmez. Denetimde üçü ayrı ayrı sorulur ve birinin eksikliği diğer ikisinin varlığıyla kapanmaz.

SRC5'in nasıl alındığını ve personel eğitiminden farkını tehlikeli madde eğitimi zorunluluğu sayfasında anlattık.

Kimler ADR kapsamında? TMFB ve TMGD eşikleri

İşletme için iki eşik vardır ve ikisi farklı sorulara cevap verir.

20 ton, belge sorusudur. Son bir takvim yılında 20 ton ve üzeri tehlikeli madde alan, gönderen, paketleyen, yükleyen, boşaltan veya dolduran işletmeler Tehlikeli Madde Faaliyet Belgesi (TMFB) almak zorundadır (Md. 7/1-b, c, ç). Eşik her faaliyet için ayrı hesaplanır, faaliyetler toplanmaz; alıcı ve boşaltan hesabında ADR 3.3, 3.4 ve 3.5 muafiyetli işlemler sayılmaz (Md. 7/2). Taşımacı ise miktara bakılmaksızın belge alır (Md. 7/1-a). Takvim yılı dolmadan 20 tona ulaşan işletme, yılın bitmesini beklemeden belge almak zorundadır (Md. 7/5).

50 ton, muafiyet sorusudur. TMFB alan işletmelerden yalnızca üç grup TMGD hizmetinden muaftır: faaliyet konusu sadece "Taşımacı" olan ve taşıt kapasitesi toplamı 50 tonun altında kalanlar, sadece "Alıcı" ve/veya "Tank konteyner / portatif tank işletmecisi" olanlar, bu ikisinin kombinasyonu (Md. 8/1). Kalan herkes danışman tutar.

Süreler de yönetmelikte: ilk defa TMFB alan işletme 30 gün içinde TMGD hizmeti almak zorundadır (Md. 8/4); her belge için ayda en az 18 saat hizmet alınır (Md. 8/7). Kimin kapsamda olduğunu TMGD bulundurma zorunluluğu sayfasında örneklerle açtık.

ADR ve TMGD ilişkisi: tehlikeli madde güvenlik danışmanı ne yapar?

ADR'nin 1.8.3.1 paragrafı, faaliyetleri tehlikeli madde gönderme veya taşıma ya da bunlarla ilgili paketleme, yükleme, doldurma veya boşaltma olan her işletmenin bir güvenlik danışmanı atamasını ister (1.8.3.2 istisnaları saklı). Türkiye'de bu danışmana TMGD denir.

Yönetmeliğin 27. maddesi, TMGD hizmeti alan işletmenin ortak yükümlülüklerini sayar:

  1. ADR 1.8.5.3 kriterlerini karşılayan kazaların raporunu, kaza tarihinden itibaren 30 gün içinde e-Devlet üzerinden Bakanlığa bildirmek.
  2. Personele göreve başlamadan önce ve iki yılda bir ADR Bölüm 1.3 eğitimi verdirmek ve kayıt tutmak.
  3. ADR 1.10.3.2 kapsamında güvenlik planı hazırlamak.
  4. Yıllık faaliyet raporunu takip eden yılın ilk dört ayı içinde e-Devlet üzerinden bildirmek.

Danışman ayda en az bir çalışma ziyareti yapar; ziyaret bir sonraki ayın 15'ine kadar e-Devlet'te onaylanarak bildirilir (Md. 27/3). Atama talebi ise 15 gün içinde işletme yetkilisince onaylanmalıdır (TMGD Hizmetleri Yönetmeliği Md. 7/3). Danışmanın görevlerini ve nasıl TMGD olunduğunu TMGD nedir sayfasında ayrıntılı anlattık.

ADR ile TMGD arasındaki ilişki şudur: ADR kuralı yazar, yönetmelik kuralı Türkiye'ye uyarlar, TMGD kuralı işletmede uygular. Üç halkadan biri koparsa denetimde görünür. Hemen.

Bir örnekle bitirelim. Kocaeli'de bir kimyasal dolum tesisi, yılda 20 tonu aşan sevkiyatıyla TMFB alır; tesisin danışmanı ADR Bölüm 1.3 eğitimlerini planlar, güvenlik planını yazar, tankerlerin uygunluk belgesini ve sürücülerin SRC5 kartını kontrol eder; yılın faaliyet raporunu ertesi yılın ilk dört ayında e-Devlet'e girer. Zincirin her halkası aynı anlaşmaya, ADR'ye bağlıdır.

Sık sorulan sorular

ADR nedir, kısaca?

Tehlikeli malların karayoluyla uluslararası taşınmasını düzenleyen, 1957'de Cenevre'de kabul edilen BM anlaşmasıdır. Türkiye 2010'da taraf oldu.

ADR bir belge mi?

Hayır. ADR anlaşmadır. Sürücü için SRC5 sertifikası, araç için ADR Uygunluk Belgesi, işletme için TMFB bu anlaşmanın sonucu olan ayrı belgelerdir.

ADR hangi sürümde?

ADR 2025. 1 Ocak 2025'te yürürlüğe girdi; bir sonraki konsolide sürüm 2027'dir.

ADR'de kaç tehlike sınıfı var?

Dokuz. Sınıf 4, 5 ve 6 alt sınıflara ayrılır.

Türkiye'de ADR hangi yönetmelikle uygulanıyor?

18/6/2022 tarihli ve 31870 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik ile.

ADR araç uygunluk belgesi her araç için gerekli mi?

Hayır. Sınıf 1 hariç, ambalajlı veya dökme taşımada kullanılan araçlar için zorunlu değildir (Md. 6/2). Tank taşımacılığı ve patlayıcı taşıması ise belge gerektirir; belge en fazla 1 yıl geçerlidir.

Kaynaklar 10 resmî metin ve çapraz kontrol

Resmî

  1. Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik, RG 18/6/2022, sayı 31870 (UHDGM resmî PDF): https://uhdgm.uab.gov.tr/media/uhdgm/fxflxsb4/tehlikeli-maddelerin-karayolu-ile-tasinmasi-yonetmelik-62b01f085fe6c.pdf
  2. Resmî Gazete, 6/2/2025, sayı 32805, yönetmelik değişikliği (Md. 7/9, 27/1-b, 27/3): https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/02/20250206-3.htm
  3. Resmî Gazete, 17/10/2026, sayı 33403, yönetmelik değişikliği (Md. 3, 23/1-a, 36): https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/10/20261017-9.htm
  4. Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı Hizmetleri Hakkında Yönetmelik (Md. 7/3), RG 18/6/2022: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/06/20220618-7.htm
  5. UHDGM, Uluslararası Sözleşmeler (ADR 2025 Cilt I/II metinleri): https://uhdgm.uab.gov.tr/mevzuat/uluslararasi-sozlesmeler/
  6. UHDGM, Yönetmelikler dizini: https://uhdgm.uab.gov.tr/mevzuat/yonetmelikler/
  7. BM Antlaşmalar Koleksiyonu, ADR (XI-B-14): imza, yürürlük, taraflar, Türkiye katılımı: https://treaties.un.org/pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XI-B-14&chapter=11&clang=_en
  8. UNECE, ADR 2025 (ECE/TRANS/352), giriş bölümü: tarihçe, ad değişikliği, yapı, taraflar: https://unece.org/transport/standards/transport/dangerous-goods/adr-2025-agreement-concerning-international-carriage
  9. EUR-Lex, COM(2024) 393 final, ADR 2025 değişikliklerinin 1 Ocak 2025 yürürlüğü: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:52024PC0393
  10. UNECE, About the ADR (referans): https://unece.org/transport/road-transport/about-adr

Çapraz kontrol

  1. Vikipedi, ADR (anlaşma): https://tr.wikipedia.org/wiki/ADR_(anla%C5%9Fma)
  2. Wikipedia, ADR (treaty), 2021 başlık değişikliği: https://en.wikipedia.org/wiki/ADR_(treaty)
Hazırlayan ASAL TMGD Danışmanlık EkibiYayım Son güncelleme

Bu konuda sorunuz mu var?

Kısaca yazın; cevabı dayandığı maddeyle birlikte gönderelim.

Bu alan gerekli.
Bu alan gerekli.
Bu alan gerekli.

Bu form bilgilerinizi kendisi kaydetmez. Mesajınız WhatsApp ya da e-posta uygulamanızda hazır açılır; göndermeden önce görebilirsiniz.

Mesajınız hazır. Nasıl göndermek istersiniz?

Mevzuat bilgileri yayım tarihindeki Resmî Gazete metinlerine ve BM depoziter kaydına dayanır.

Durumunuzu maddesiyle söyleyelim.

Faaliyet belgenizi ya da son yılın sevk kayıtlarını paylaşın. Hangi yükümlülüğün size düştüğünü ve dayandığı maddeyi yazılı olarak bildirelim.