0212 302 68 08 Teklif al
Ana sayfa Hizmetler Rehber Blog SSS Mevzuat Hakkımızda Referanslar İletişim Teklif al

0212 302 68 08info@asaltmgd.com

Limana yanaşmış yük gemisi ve rıhtım vinçleri

IMDG Kod Nedir?Denizyolunda Tehlikeli Yük Kuralları Rehberi

IMDG Kod, paketli tehlikeli yüklerin deniz yoluyla taşınmasını düzenleyen IMO kodudur. Türkiye'deki yönetmeliği, kıyı tesisi zincirini ve altı aylık TMGD raporunu anlatıyoruz.

Güncelleme 7 dk okumaMadde numaralı
İçindekiler
  1. IMDG Kod nedir?
  2. IMDG Kod'un hukuki dayanağı
  3. IMDG Kod ne zaman güncellenir?
  4. IMDG Kod neleri kapsar?
  5. Tehlikeli yük sınıfları ve IMDG Kod'daki temel kavramlar
  6. Türkiye'de IMDG Kod hangi yönetmelikle uygulanır?
  7. Kıyı tesislerinin yükümlülükleri
  8. IMDG Kod kapsamında TMGD zorunluluğu
  9. IMDG Kod eğitimi kimler için gereklidir?
  10. Sık sorulan sorular

Kısaca

  • IMDG nedir: paketli tehlikeli yüklerin deniz yoluyla emniyetli taşınması için IMO'nun geliştirdiği, SOLAS ve MARPOL'e dayanan uluslararası kod.
  • Yürürlükteki sürüm 2024 baskısı (Amendment 42-24); 1 Ocak 2026'dan itibaren zorunlu.
  • Türkiye'de uygulama 14/11/2021 tarihli, 31659 sayılı yönetmelikle yürür.
  • Tehlikeli yük elleçleyen kıyı tesisi IMDG Kod sertifikalı TMGD bulundurur.

Limanda çalışan bir işletme için IMDG Kod, ADR'nin "deniz versiyonu" değildir. Farklı bir kurum yazar, farklı bir yönetmelikle uygulanır ve danışman ataması bile ayrı bir sertifika ister. Karayolu alışkanlığıyla limana giren işletme, ilk denetimde bu farkı öğrenir.

Bu sayfa IMDG Kod'u iki katmanda anlatır: IMO'nun uluslararası metni ve Türkiye'nin kıyı tesisi yönetmeliği. Sondaki zincir, bir kıyı tesisinin belgeden rapora kadar ne yapması gerektiğini tek akışta gösterir.

IMDG Kod nedir?

IMDG Kod, International Maritime Dangerous Goods Code ifadesinin kısaltmasıdır. Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), paketli tehlikeli yüklerin deniz yoluyla güvenli taşınması ve deniz kirliliğinin önlenmesi için geliştirmiştir. Türkiye yönetmeliği, 4. maddesinde kodu "Denizyoluyla Taşınan Tehlikeli Yüklere İlişkin Uluslararası Kod" olarak tanımlar.

Kod, tehlikeli yükün sınıflandırılmasından ambalajına, etiketinden istifine, gemideki ayrıştırma kurallarından acil durum müdahalesine kadar zinciri baştan sona düzenler. Konteyner terminalinde forklift kullanan operatör de, gemi kaptanı da aynı metne bakar. Aynı sınıf. Aynı etiket. Aynı ayrıştırma tablosu.

Kodun gündelik karşılığı şudur: limana gelen bir konteynerin üzerindeki tehlike etiketi, sevkiyat belgesindeki UN numarası, terminalde nereye konulacağı ve yanına hangi konteynerin konulamayacağı, hepsi IMDG Kod'un ilgili bölümünden okunur.

Kod 1 Ocak 2004'ten bu yana bağlayıcıdır. Daha önce tavsiye niteliğindeydi.

IMDG Kod'un hukuki dayanağı: SOLAS Bölüm VII ve MARPOL Ek III

IMDG Kod'un zorunluluğu iki uluslararası sözleşmeden doğar:

  • SOLAS 1974, Bölüm VII: Paketli tehlikeli yüklerin taşınmasına ilişkin zorunlu hükümler.
  • MARPOL 73/78, Ek III: Paketli zararlı maddelerden kaynaklanan deniz kirliliğinin önlenmesi.

Türkiye yönetmeliğinin 3. maddesi dayanak olarak tam bu iki sözleşmeyi gösterir; SOLAS'a 1980'de, MARPOL'e 1990'da Bakanlar Kurulu kararıyla taraf olunmuştur. Yani IMDG Kod Türkiye'de "iyi uygulama" değil, taraf olunan iki sözleşmenin uzantısıdır.

Bir de güncellik kuralı var. Yönetmeliğin 24. maddesi, IMO mevzuatına atıf yapılan hususlarda değişiklik olursa güncel IMO mevzuatının geçerli olacağını yazar. Kod güncellendiğinde yönetmeliğin ayrıca değişmesi beklenmez.

IMDG Kod ne zaman güncellenir? Amendment 42-24 ve 1 Ocak 2026

Kod iki yıllık döngüyle tadil edilir. Kaynağı, üye devletlerin önerileri ve BM Tehlikeli Malların Taşınmasına İlişkin Tavsiyeleri'ndeki değişikliklerdir.

Yürürlükteki sürüm IMDG Code 2024 baskısıdır, Amendment 42-24 olarak anılır. Zorunluluk tarihi 1 Ocak 2026'dır; 1 Ocak 2025'ten itibaren gönüllü olarak uygulanabiliyordu.

Bunun pratik anlamı: 2026 yılı içinde bir kıyı tesisinde hâlâ önceki baskıya göre hazırlanmış rehber ve prosedürler kullanılıyorsa, denetimde güncel olmayan metne dayanılıyor demektir. Danışmanın ilk işi, tesisin belgelerini 42-24'e göre gözden geçirmektir; elleçleme rehberindeki sınıf tabloları, acil durum kartları ve personel eğitim içerikleri güncel baskıyla karşılaştırılır, fark bulunan her belge yeniden düzenlenir.

Sektör sitelerinde dolaşan değişiklik kararı numaraları ve yeni UN numarası listeleri IMO'nun kendi sayfasında doğrulanamadı; bu sayfada yalnızca IMO'nun yayımladığı baskı adı ve tarihi kullanılıyor.

IMDG Kod neleri kapsar, neleri kapsamaz?

Türkiye yönetmeliğinin 2. maddesi kapsamı çizer:

Kapsamda:

  • Türk bayraklı gemilerde taşınan ve kıyı tesislerinde elleçlenen tehlikeli yükler.
  • Yükleme, istif, taşıma, boşaltma, bildirim ve geçici depolama.
  • Türk limanlarına uğrayan yabancı bayraklı gemiler.
  • Türk boğazlarından geçecek, IMDG Kod Sınıf 1, 6.2 ve 7 maddesi taşıyan gemilerin uğraksız geçiş izinleri.

Kapsam dışı:

  • Yük olarak taşınmayan tehlikeli maddeler (geminin kendi yakıtı gibi).
  • Savaş ve olağanüstü hâl taşımaları.
  • Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma, Emniyet ve Sahil Güvenlik gemileri.

Kıyı tesisi tanımı geniştir: gemilerin emniyetle yük alıp verebileceği veya barınabileceği liman, rıhtım, iskele, yanaşma yeri ile akaryakıt, LPG ve kimyasal boru hattı şamandırası veya platformu (Md. 4/1-l). Depolama alanları da dahildir. Yani limanın arkasındaki geçici depolama sahası da, iskeleye bağlı bir kimyasal boru hattı şamandırası da kıyı tesisi sayılır ve aynı yükümlülüklere tabidir.

Tehlikeli yük sınıfları ve IMDG Kod'daki temel kavramlar

IMDG Kod, ADR ve RID ile aynı BM Model Düzenlemeleri kökenini paylaşır; ADR 2025'in giriş bölümü, ADR'nin yapısının BM Model Düzenlemeleri, IMDG Kod ve RID ile uyumlu olduğunu açıkça yazar. Türkiye yönetmeliği, Sınıf 1, 6.2 ve 7'yi boğaz geçişleri için ayrıca anar.

Sınıfların Türkçe resmî listesini bu sayfada vermiyoruz; UHDGM'nin yayımladığı Türkçe IMDG Kod nüshası eski baskıya aittir ve güncel baskının Bölüm 2'si birinci elden doğrulanamamıştır. Dokuz sınıfı örnekleriyle tehlikeli madde sınıfları sayfasında, ADR'nin Türkçe resmî çevirisine dayanarak anlattık.

Kodun kendine özgü iki kavramı acil durumda devreye girer:

  • EmS Rehberi: Gemide tehlikeli yük kaynaklı yangın ve dökülmelerde acil durum müdahale yöntemleri (Yönetmelik Md. 8/1-b).
  • MFAG: Tıbbi İlk Yardım Rehberi; tehlikeli yükle temas eden kişiye ilk müdahale (Md. 8/1-c).

Yükleme emniyetinde ise BLU Kod, CSS Kod, CTU Kod ve TDC Kod hükümleri uygulanır (Md. 14/2). Kısacası IMDG Kod tek başına çalışmaz; etrafında bir kod ailesi vardır.

Türkiye'de IMDG Kod hangi yönetmelikle uygulanır?

Yürürlükteki mevzuat, Tehlikeli Yüklerin Denizyoluyla Taşınması ve Yükleme Emniyeti Hakkında Yönetmelik'tir. Resmî Gazete'de 14/11/2021 tarihinde, 31659 sayıyla yayımlandı; 30/11/2022 ve 24/9/2025 tarihli (33027 sayılı) değişikliklerle güncellendi.

Bu yönetmelik, 3/3/2015 tarihli ve 29284 sayılı Tehlikeli Maddelerin Deniz Yoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik'i yürürlükten kaldırdı. Sektör sayfalarının çoğu hâlâ eski yönetmeliğin adını kullanır. Adı gördüğünüzde bilin: 2015 metni yürürlükte değildir.

Uygulayıcı kurum Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Denizcilik Genel Müdürlüğü'dür (yönetmelikte "İdare"). TMGD'nin eğitimi, sınavı ve yetkilendirmesi ise Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü'nce belirlenir (Md. 6/3). İki genel müdürlük, tek danışman.

Kıyı tesislerinin yükümlülükleri: TYUB, TYER ve bildirim

Kıyı tesisinin yükümlülük zinciri beş halkadır:

  1. TYUB: Paketli veya dökme tehlikeli yük elleçleyen kıyı tesisi, Kıyı Tesisi Tehlikeli Yük Uygunluk Belgesi alır (Md. 4/1-t, 5/1); belge üç yıl geçerlidir (Md. 5/4). TYUB sahibi tesis ayrıca karayolu TMFB'si almaz.
  2. TYER: Tesis, Tehlikeli Yük Elleçleme Rehberi (sektördeki kısaltmasıyla TYER) oluşturur ve web sitesinde yayımlar (Md. 7); rehberi güncel tutmamak, yayımlamamak veya İngilizcesini bulundurmamak idari para cezası sebebidir (Md. 22/1-c).
  3. TMGD ataması: IMDG Kod kapsamında yetkilendirilmiş danışman istihdam edilir veya yetkili kuruluştan hizmet alınır (Md. 6/1).
  4. Altı aylık rapor: Danışman altışar aylık periyotlarla rapor hazırlar ve takip eden ayın ilk on iş günü içinde İdare'ye bildirir (Md. 6/2, 24/9/2025 değişikliği).
  5. Bildirim ve denetim: Tehlikeli yük bildirimlerinin usul ve esasları İdare'ce belirlenir (Md. 24/5); bildirim yükümlülüğüne uymamak idari para cezası doğurur (Md. 22/1-i). Rapor eksik veya yanlışsa İdare veya liman başkanlığı denetim yapabilir (Md. 6/2).

Yük ilgilisinin de görevi vardır: zorunlu dokümanları hazırlamak, sınıflandırma, ambalajlama, işaretleme, etiketleme ve levhalamayı sağlamak, emniyetli istif ve bağlamayı temin etmek (Md. 9).

IMDG Kod kapsamında TMGD zorunluluğu: ADR TMGD'sinden farkı

Burası sektörde en çok karıştırılan noktadır ve yönetmelik açıktır. Madde 6/1: tehlikeli yükleri elleçleyen kıyı tesisleri, IMDG Kod kapsamında yetkilendirilmiş TMGD istihdam eder veya TMGDK'dan hizmet alır. Bu tesisler ayrıca TMFB almaz ve ADR kapsamında yetkilendirilmiş TMGD istihdam etmez ya da hizmet almaz.

Üç sonuç:

  • ADR sertifikalı danışman, kıyı tesisine atanamaz.
  • Kıyı tesisi karayolu faaliyet belgesi almaz; belgesi TYUB'dur.
  • Rapor periyodu altı aydır. Yönetmeliğin ilk metni "üçer aylık" diyordu; 24/9/2025 tarihli ve 33027 sayılı değişiklikle Madde 6/2 "altışar aylık" oldu. "Üç ayda bir" yazan sayfalar eski metne dayanır.

TMGD Hizmetleri Yönetmeliği de bunu destekler: atama sırasında danışmanın uygun sertifikaya (ADR, RID veya IMDG Kod) sahip olduğu e-Devlet'e girilir (Md. 7/2). Bir danışman ADR eğitiminin üzerine mod başına 21 ders saatlik ek eğitimle IMDG Kod sertifikası alabilir; süreci TMGD nedir sayfasında anlattık.

Kıyı tesisi ataması IMDG Kod sertifikası ister; ASAL TMGD atamayı bu şarta göre planlar. Altı aylık rapor takviminin danışmanlık sözleşmesinin ekinde yazılı olması, tesisi denetimde korur.

IMDG Kod eğitimi kimler için gereklidir?

Kıyı tesisi personelinin alacağı eğitimlerin usul ve esaslarını İdare belirler (Md. 13). IMO'nun zorunlu tuttuğu eğitimlerin uygulanması için gerekli çalışmalar da İdare'ce yapılır. Denetimde personel yetersiz bulunursa İdare eğitimin tekrarını isteyebilir.

Kim eğitilir? Tehlikeli yükle temas eden herkes. Elleçleme operatörleri, planlama personeli, saha amirleri, güvenlik ve acil durum ekipleri; yükü fiziksel olarak taşımasa bile istif planını yapan ofis personeli de kapsamdadır, çünkü ayrıştırma hatası sahada değil planda başlar. Karayolundaki ADR Bölüm 1.3 mantığıyla aynıdır; farkı, eğitimin içeriğini İdare'nin belirlemesidir.

Sektör sitelerinde "IMDG eğitimi şu tarihten beri zorunlu" biçiminde tarihler dolaşır; bunlar birinci elden doğrulanamadığı için burada tarih vermiyoruz. Karayolu tarafındaki eğitim yükümlülüğünü tehlikeli madde eğitimi zorunluluğu sayfasında ayrıntılı yazdık.

Sık sorulan sorular

IMDG Kod nedir, kısaca?

Paketli tehlikeli yüklerin deniz yoluyla emniyetli taşınması için IMO'nun geliştirdiği, SOLAS Bölüm VII ve MARPOL Ek III'e dayanan uluslararası koddur.

Yürürlükteki IMDG Kod sürümü hangisi?

2024 baskısı, Amendment 42-24. 1 Ocak 2026'dan itibaren zorunludur.

Türkiye'de IMDG Kod hangi yönetmelikle uygulanıyor?

Tehlikeli Yüklerin Denizyoluyla Taşınması ve Yükleme Emniyeti Hakkında Yönetmelik, RG 14/11/2021, sayı 31659. 2015 tarihli eski yönetmelik yürürlükten kalktı.

Kıyı tesisi ADR sertifikalı TMGD ile çalışabilir mi?

Hayır. Madde 6/1 açıkça IMDG Kod kapsamında yetkilendirilmiş TMGD ister ve ADR danışmanını dışlar.

IMDG TMGD raporu ne sıklıkla verilir?

Altışar aylık periyotlarla; rapor takip eden ayın ilk on iş günü içinde İdare'ye bildirilir (Md. 6/2, RG 24/9/2025, sayı 33027). "Üç ayda bir" kuralı 2025 değişikliğiyle kalktı.

Kıyı tesisi TMFB alır mı?

Hayır. Kıyı tesisinin belgesi TYUB'dur; TYUB sahibi tesis ayrıca karayolu TMFB'si almaz.

Kaynaklar 7 resmî metin ve çapraz kontrol

Resmî

  1. Resmî Gazete, Tehlikeli Yüklerin Denizyoluyla Taşınması ve Yükleme Emniyeti Hakkında Yönetmelik, 14/11/2021, sayı 31659: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/11/20211114-3.htm
  2. Resmî Gazete, aynı yönetmelikte değişiklik, 24/9/2025, sayı 33027 (Md. 6/2 altı aylık rapor, Md. 22/1 yeni bentler): https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/09/20250924-3.htm
  3. IMO, Dangerous Goods / IMDG Code: https://www.imo.org/en/OurWork/Safety/Pages/DangerousGoods-default.aspx
  4. IMO, IMDG Code yayın sayfası (2024 Edition, Amendment 42-24): https://www.imo.org/en/publications/pages/imdg%20code.aspx
  5. Resmî Gazete, Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı Hizmetleri Hakkında Yönetmelik, 18/6/2022, sayı 31870: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/06/20220618-7.htm
  6. UAB Denizcilik Genel Müdürlüğü, Tehlikeli Yükler: https://denizcilik.uab.gov.tr/duyurular/tehlikeli-yuklerin-denizyoluyla-tasinmasi-ve-yukleme-emniyeti-hakkinda-yonetmelik/
  7. UHDGM, Sıkça Sorulan Sorular: https://uhdgm.uab.gov.tr/egitim-ve-belgelendirme-daire-baskanligi/sikca-sorulan-sorular-ve-cevaplari/
Hazırlayan ASAL TMGD Danışmanlık EkibiYayım Son güncelleme

Bu konuda sorunuz mu var?

Kısaca yazın; cevabı dayandığı maddeyle birlikte gönderelim.

Bu alan gerekli.
Bu alan gerekli.
Bu alan gerekli.

Bu form bilgilerinizi kendisi kaydetmez. Mesajınız WhatsApp ya da e-posta uygulamanızda hazır açılır; göndermeden önce görebilirsiniz.

Mesajınız hazır. Nasıl göndermek istersiniz?

Mevzuat bilgileri yayım tarihindeki Resmî Gazete ve IMO metinlerine dayanır; ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranında değiştiği için güncel rakam resmî mevzuattan teyit edilmelidir.

Durumunuzu maddesiyle söyleyelim.

Faaliyet belgenizi ya da son yılın sevk kayıtlarını paylaşın. Hangi yükümlülüğün size düştüğünü ve dayandığı maddeyi yazılı olarak bildirelim.