0212 302 68 08 Teklif al
Ana sayfa Hizmetler Rehber Blog SSS Mevzuat Hakkımızda Referanslar İletişim Teklif al

0212 302 68 08info@asaltmgd.com

Depoda yan yana duran kimyasal madde varilleri

Tehlikeli Madde Sınıfları9 Sınıf, Alt Gruplar ve Etiketler

Dokuz sınıf, on üç satır. Her sınıfın tanımını, alt gruplarını, etiket rengini ve paketleme grubunu ADR'nin Türkçe resmî çevirisindeki madde numaralarıyla anlatıyoruz.

Güncelleme 8 dk okumaMadde numaralı
İçindekiler
  1. Tehlikeli madde sınıfları nedir?
  2. Sınıf 1
  3. Sınıf 2
  4. Sınıf 3
  5. Sınıf 4
  6. Sınıf 5
  7. Sınıf 6
  8. Sınıf 7, 8 ve 9
  9. Tehlike etiketleri ve turuncu plaka
  10. UN numarası?
  11. Sık sorulan sorular

Kısaca

  • Tehlikeli madde sınıfları ADR'ye göre dokuz ana sınıftır; Sınıf 4, 5 ve 6 alt gruplara ayrıldığı için listede on üç satır görünür (ADR 2.1.1.1).
  • Her sınıfın etiketi 45 derece döndürülmüş kare, asgari 100 mm.
  • Paketleme grubu I, II, III tehlike derecesini gösterir.
  • Turuncu plaka 40 cm x 30 cm, tehlike ve UN numarası taşır.

Sınıf bilmek etiket okumaktır. Depoya gelen varilin üzerindeki baklava biçimli etiket, sürücünün cebindeki yazılı talimat ve faaliyet belgesindeki "Sınıf 1 miktara bakılmaksızın" cümlesi aynı listeden beslenir. Listeyi bilmeyen işletme, hangi kurala tabi olduğunu da bilmez.

Bu sayfa dokuz sınıfı ADR'nin madde numaralarıyla anlatır. Terimler Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın yayımladığı ADR Türkçe çevirisinden (2023 Cilt I) alınmıştır; madde numaraları yürürlükteki ADR 2025 metniyle karşılaştırılmıştır.

Tehlikeli madde sınıfları nedir, kaç sınıf vardır?

ADR Bölüm 2, tehlikeli maddeleri dokuz sınıfa ayırır (2.1.1.1). Sınıf 4, 5 ve 6 alt sınıflara bölündüğü için tablo on üç satırdır:

Sınıf Kapsam
1 Patlayıcı maddeler ve nesneler
2 Gazlar
3 Alevlenebilir sıvılar
4.1 Alevlenebilir katılar, kendiliğinden tepkimeye giren maddeler, polimerleştirici maddeler, duyarlılığı azaltılmış katı patlayıcılar
4.2 Kendiliğinden yanmaya yatkın maddeler
4.3 Suyla temasta alevlenebilir gaz açığa çıkaran maddeler
5.1 Yükseltgen (oksitleyici) maddeler
5.2 Organik peroksitler
6.1 Zehirli maddeler
6.2 Bulaşıcı maddeler
7 Radyoaktif malzemeler
8 Aşındırıcı maddeler
9 Muhtelif tehlikeli maddeler ve nesneler

Sınıf 3'ün 3.1, 3.2 gibi alt grupları yoktur; öyle yazan sayfalar ADR'yi değil kendi tahminlerini aktarıyordur. Her kayda bir UN numarası atanır (2.1.1.2); sınıf ile UN numarası birlikte okunur.

Sınıf 1: patlayıcı maddeler ve nesneler

Sınıf 1, altı alt gruba ayrılır (ADR 2.2.1.1.5):

  • 1.1: Kütle olarak patlama tehlikesi olanlar; patlama bir anda hemen hemen tüm yükü etkiler.
  • 1.2: Fırlama tehlikesi olan, kütle patlaması olmayanlar.
  • 1.3: Yangın tehlikesi ile hafif patlama veya fırlama; toplu patlama yok.
  • 1.4: Yalnızca düşük patlama tehlikesi; etkiler büyük ölçüde ambalajla sınırlı.
  • 1.5: Toplu patlama tehlikesi taşıyan ama çok duyarsız maddeler.
  • 1.6: Kütle patlaması olmayan, aşırı derecede düşük hassasiyetli nesneler.

Sınıflandırma kodu, alt grup numarası ile A'dan S'ye uyumluluk grubu harfinden oluşur; örneğin 1.5D (2.2.1.1.4 ve 2.2.1.1.6). Taşıma tehlike sırası 1.1'den başlar: 1.1, 1.5, 1.2, 1.3, 1.6, 1.4 (5.3.1.1.2).

İşletme için sonucu büyüktür. Karayolu Yönetmeliği, 1.4S kodlu madde ve nesneler dışında Sınıf 1 ile çalışan işletmeleri miktara bakılmaksızın faaliyet belgesi kapsamına alır (Md. 7/1-d). Bir kutu da olsa belge.

Sınıf 2: gazlar

Gaz tanımı ADR 2.2.2.1.1'dedir: 50 °C'de buhar basıncı 300 kPa'dan büyük olan ya da 101,3 kPa'da 20 °C'de tamamen gaz hâlinde bulunan madde.

ADR, Sınıf 2'yi harf gruplarıyla kodlar: A boğucu, O yükseltgen, F alevlenebilir, T zehirli ve bunların bileşimleri (2.2.2.1.3). BM Model Düzenlemeleri, IMDG Kod ve havayolu kuralları ise 2.1 alevlenebilir, 2.2 alevlenebilir olmayan ve zehirsiz, 2.3 zehirli gaz alt gruplarını kullanır. ADR'de de etiket modelleri 2.1, 2.2 ve 2.3 numaralıdır; etiketin alt köşesinde ise yalnız "2" yazar (5.2.2.2.1.3).

Fiziksel durum da ayrılır: sıkıştırılmış, sıvılaştırılmış, soğutularak sıvılaştırılmış, çözünmüş gaz; aerosoller ve adsorbe gaz gibi gruplar da aynı listededir (2.2.2.1.2). LPG tüpü ile kriyojenik azot tankı aynı sınıfta ama farklı taşıma kurallarındadır.

Sınıf 3: alevlenebilir sıvılar ve 60 °C parlama noktası eşiği

Sınıf 3, parlama noktası 60 °C'yi geçmeyen ve 50 °C'de buhar basıncı 300 kPa'yı aşmayan sıvıları kapsar (2.2.3.1.1). Boya, tiner, çözücü, alkol bazlı ürünler bu sınıftadır.

Bir istisna var. Parlama noktası 60 °C'nin üzerinde ve 100 °C'nin altında olan dizel yakıt, gazoil ve hafif ısıtma yağı, Sınıf 3'te UN 1202 olarak kabul edilir (2.2.3.1.1 Not 2). Akaryakıt dağıtım noktaları için bu not, faaliyet belgesinin sınıf satırını belirler.

Sınıf 4: alevlenebilir katılar ve suyla tepkimeye girenler

Üç alt sınıf, üç farklı tehlike:

  • 4.1: Alevlenebilir katılar, kendiliğinden tepkimeye giren maddeler, polimerleştirici maddeler ve duyarlılığı azaltılmış katı patlayıcılar (2.2.41.1.1). Kibrit, kükürt, bazı metal tozları.
  • 4.2: Kendiliğinden yanmaya yatkın maddeler (2.2.42.1.1). Piroforik madde, küçük miktarda bile havayla temasta beş dakika içinde tutuşan maddedir.
  • 4.3: Suyla temasta alevlenebilir gaz açığa çıkaran maddeler (2.2.43.1.1). Sodyum, kalsiyum karbür.

Sınıf 4.2'yi "yanıcı katı" diye etiketleyen sayfalar yanlıştır; yanıcı katı 4.1'dir. Etiket zemini de farklıdır: 4.1 yedi dikey kırmızı şeritli beyaz, 4.2 üst yarı beyaz alt yarı kırmızı, 4.3 mavi (5.2.2.2.2).

Sınıf 5: yükseltgen maddeler ve organik peroksitler

5.1 yükseltgen maddeler: Kendisi yanıcı olmasa da genellikle oksijen vererek başka malzemelerin yanmasına neden olan maddeler (2.2.51.1.1). Amonyum nitratlı gübreler, hidrojen peroksit çözeltileri. Etiket zemini sarı.

5.2 organik peroksitler: Isıya duyarlı, kendiliğinden bozunabilen maddeler. P1 sıcaklık kontrolü gerekmeyen, P2 sıcaklık kontrolü gereken olarak ikiye ayrılır (2.2.52.1.2). Etiket üst yarı kırmızı, alt yarı sarı.

Sınıf 5.2 organik peroksitler, Sınıf 4.1'in B'den F'ye tip kendiliğinden tepkimeye giren maddeleri ve Sınıf 4.1 polimerleştirici maddeler için taşıma ünitesi başına azami miktar 20.000 kg'dır (7.5.5.3).

Sınıf 6: zehirli maddeler ve bulaşıcı maddeler

6.1 zehirli maddeler: Solunduğunda, yutulduğunda ya da deriyle temasta zarar veren maddeler. Sınıflandırma kodları T, TF, TS, TW, TO, TC, TFC, TFW ikincil tehlikeyi gösterir (2.2.61.1.2). Etiket beyaz zeminde kuru kafa.

6.2 bulaşıcı maddeler: I1 insanları etkileyen, I2 yalnızca hayvanları etkileyen, I3 klinik atık, I4 biyolojik maddeler (2.2.62.1.2). Kategori A bulaşıcı maddeler UN 2814 (insan) ve UN 2900 (hayvan), Kategori B ise UN 3373'tür. Sağlık Bakanlığı HSGM, üçlü ambalajlama sistemini tanımlar: sızdırmaz birincil kap, dayanıklı ikincil kap, sert dış ambalaj (ADR 4.1.4, Kategori A için P620, UN 3373 için P650).

Sınıf 6.2 ile çalışan işletmelerden Karayolu Yönetmeliği'nin Ek-4'ünde yer alanlar faaliyet belgesi alır (Md. 7/1-e). Laboratuvar, hastane atık yüklenicisi ve tanı merkezleri bu listeye bakmalıdır.

Sınıf 7, 8 ve 9: radyoaktif, aşındırıcı ve muhtelif

Sınıf 7 radyoaktif malzemeler: Radyoaktif malzeme, tablo 2.2.7.2.2.1'deki nüklide özgü değerlerle tanımlanır; tek bir aktivite eşiği yoktur. Bulaşma sınırı beta, gama ve düşük zehirlilikteki alfa yayıcıları için 0,4 Bq/cm², diğer alfa yayıcıları için 0,04 Bq/cm²'dir (2.2.7.1.2). Etiketler kategoriye göre 7A beyaz, 7B ve 7C sarı, 7E bölünebilir malzeme içindir (5.2.2.1.11). Sınıf 7 de miktara bakılmaksızın belge kapsamındadır (Yönetmelik Md. 7/1-d; ADR 1.7.1 istisnaları hariç).

Sınıf 8 aşındırıcı maddeler: Kimyasal etkiyle ciltte geri dönüşü olmayan hasar veren ya da sızıntıda taşıma aracına maddi zarar veren maddeler (2.2.8.1.1). Kodlar C1'den C11'e, CF, CS, CW, CO, CT (2.2.8.1.4.1). Etiket üst yarı beyaz, alt yarı siyah; metin ve sınıf numarası beyaz yazılır (5.2.2.2.1.6-a). Diğer sınıflarda rakam kural olarak siyahtır; tamamen yeşil, kırmızı veya mavi zeminli etiketlerde beyaz da olabilir (5.2.2.2.1.6-b).

Sınıf 9 muhtelif: Diğer sınıfların başlıklarınca kapsanmayan ama taşıma sırasında tehlike arz eden maddeler (2.2.9.1.1). Alt gruplar M1 ince toz, M2 dioksin oluşturabilen, M3 alevlenebilir buhar yayan, M4 lityum ve sodyum iyon bataryalar (sodyum iyon ADR 2025 ile eklendi), M5 can kurtarıcı aletler, M6'dan M8'e çevreye zararlı maddeler (M8 genetiği değiştirilmiş organizmalar), M9 ve M10 yüksek sıcaklıklı, M11 diğer (2.2.9.1.2). Etikette altı çizili "9"; lityum ve sodyum iyon bataryalar için ayrı 9A etiketi vardır, ancak levha olarak 9A kullanılmaz (5.3.1.1.4).

Tehlike etiketleri ve turuncu plaka: hangi renk hangi sınıf?

Etiket, 45 derece döndürülmüş kare biçimindedir; asgari ebat 100 mm x 100 mm (5.2.2.2.1.1.2). Alt yarıda sınıf numarası yazar; 4.1, 4.2 ve 4.3 için "4", 6.1 ve 6.2 için "6" (5.2.2.2.1.3).

Sınıf Zemin rengi
1 Turuncu
2.1 Kırmızı
2.2 Yeşil
2.3 Beyaz
3 Kırmızı
4.1 Yedi dikey kırmızı şeritli beyaz
4.2 Üst yarı beyaz, alt yarı kırmızı
4.3 Mavi
5.1 Sarı
5.2 Üst yarı kırmızı, alt yarı sarı
6.1 Beyaz
6.2 Beyaz
8 Üst yarı beyaz, alt yarı siyah
9 Beyaz
Sınıf 1Patlayıcı
Sınıf 2.1Alevlenir gaz
Sınıf 2.2Alevlenmez, zehirsiz gaz
Sınıf 2.3Zehirli gaz
Sınıf 3Alevlenebilir sıvı
Sınıf 4.1Alevlenebilir katı
Sınıf 4.2Kendiliğinden yanabilen
Sınıf 4.3Suyla tepkimeye giren
Sınıf 5.1Yükseltgen
Sınıf 5.2Organik peroksit
Sınıf 6.1Zehirli
Sınıf 6.2Bulaşıcı
Sınıf 7Radyoaktif (7B, 7C)
Sınıf 8Aşındırıcı
Sınıf 9Muhtelif

Zemin renkleri ve alt köşedeki sınıf numarası gösterilmiştir; simgeler sadeleştirme için çizilmemiştir. Resmî etiket örnekleri ADR 5.2.2.2.2'dedir.

Etiketle levha karıştırılmamalıdır. Levha aynı baklava biçimindedir ama asgari 250 mm x 250 mm'dir ve taşıma ünitesine takılır (5.3.1.7.1).

Turuncu plaka ise dikdörtgendir: reflektörlü, tabanı 40 cm, yüksekliği 30 cm; taşıma ünitesinin ön ve arkasına takılır (5.3.2.2.1 ve 5.3.2.1.1). Üst kısımda tehlike tanımlama numarası, alt kısımda UN numarası yer alır (5.3.2.2.2). Numaranın başındaki "X" harfi, maddenin suyla tehlikeli tepkimeye gireceğini gösterir; aynı rakamın iki kez yazılması (33, 66, 88) tehlikenin daha yoğun olduğunu anlatır (5.3.2.3.1).

Boş ama temizlenmemiş ve gazdan arındırılmamış tank, önceki yükün levhalarını taşımaya devam eder (5.3.1.6.1). "Boş tanker" diye plaka sökmek, yol kenarı denetiminde tutanakla biter.

UN numarası, paketleme grubu ve sınıflandırma kodu nasıl okunur?

Üç kod, üç soru.

UN numarası: Her kayda atanır (2.1.1.2). Kayıt tipleri A tekli, B, C ve D toplu kayıtlardır; bunlardan C ve D "b.b.b." ile biter, B ise b.b.b. olmayan jenerik kayıttır. Güvenlik Bilgi Formu'nun 14. bölümü UN numarasını verir; danışmanın sınıflandırması buradan başlar.

Paketleme grubu: I yüksek, II orta, III düşük derecede tehlikeli maddeler (2.1.1.3). Sınıf 1, 2, 5.2, 6.2, 7 ve Sınıf 4.1'in kendiliğinden tepkimeye giren maddelerine paketleme grubu atanmaz. Bu maddeler için "paketleme grubu yok" cevabı doğrudur, eksik değil.

Sınıflandırma kodu: Sınıf içindeki alt tehlikeyi gösteren harf ve rakam dizisi: 1.5D, TF, CW, M4 gibi. Harfler F alevlenebilir, T zehirli, C aşındırıcı, W suyla tepkiyen, O yükseltgen, S kendiliğinden ısınan, M muhtelif anlamına gelir.

Bu üç kod doğru okunduğunda etiket, ambalaj talimatı ve taşıma kategorisi kendiliğinden çıkar. Yanlış okunduğunda ise faaliyet belgesindeki sınıf satırı yanlış olur ve denetimde işletme belgesini "yanlış konuda" almış görünür. Faaliyet belgesi hizmetimiz EK-3 raporunda bu kodları tek tek tespit eder; danışmanlık hizmetimiz ise etiketleme ve paketleme prosedürlerini bu tabloya göre kurar.

Sık sorulan sorular

Tehlikeli madde sınıfları kaç tanedir?

Dokuz ana sınıf; Sınıf 4, 5 ve 6 alt gruplara ayrıldığı için on üç satır (ADR 2.1.1.1).

Sınıf 3'ün alt grupları var mı?

Yok. 3.1, 3.2, 3.3 diye bir ayrım ADR'de bulunmaz.

Sınıf 4.1 ile 4.2 farkı nedir?

4.1 alevlenebilir katılar ve kendiliğinden tepkimeye giren maddeler; 4.2 kendiliğinden yanmaya yatkın maddeler. 4.2 "yanıcı katı" değildir.

Hangi sınıflara paketleme grubu atanmaz?

Sınıf 1, 2, 5.2, 6.2, 7 ve Sınıf 4.1'in kendiliğinden tepkimeye giren maddeleri (2.1.1.3).

Etiket ile turuncu plaka arasındaki fark nedir?

Etiket baklava biçimli, asgari 100 mm, sınıfı gösterir. Turuncu plaka 40 cm x 30 cm dikdörtgen, tehlike tanımlama ve UN numarasını taşır; araca takılır.

Hangi sınıflar miktara bakılmaksızın faaliyet belgesi gerektirir?

Sınıf 1 (1.4S hariç) ve Sınıf 7 (ADR 1.7.1 istisnaları hariç); Karayolu Yönetmeliği Md. 7/1-d.

Kaynaklar 7 resmî metin ve çapraz kontrol

Resmî

  1. ADR 2023 Türkçe Cilt 1 (T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, UHDGM), terim karşılıkları: https://uhdgm.uab.gov.tr/media/uhdgm/hzehtvqo/adr-2023-cilt-1-vurgusuz.pdf
  2. Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik, değişiklikler işlenmiş hâli (UHDGM): https://uhdgm.uab.gov.tr/media/uhdgm/ivfpzpeg/tehlikeli-maddelerin-karayoluyla-tasinmasi-hakkinda-yonetmelik-degisiklikler-islenmis-62b456c60eb3f.pdf
  3. Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı Hizmetleri Hakkında Yönetmelik (Mevzuat Bilgi Sistemi): https://mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=39585&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
  4. T.C. Sağlık Bakanlığı HSGM, enfeksiyöz madde ve tehlikeli madde taşımacılığı: https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/enfeksiyoz-tehlikeli-madde-tasimaciligi.html
  5. Resmî Gazete, 18/6/2022, TMGD Hizmetleri Yönetmeliği: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/06/20220618-7.htm
  6. UHDGM, Uluslararası Sözleşmeler (ADR 2025 Cilt I/II): https://uhdgm.uab.gov.tr/mevzuat/uluslararasi-sozlesmeler/
  7. UNECE, ADR 2025 (ECE/TRANS/352), 2.1, 2.2, 5.2, 5.3 ve 7.5.5 madde numaraları: https://unece.org/transport/standards/transport/dangerous-goods/adr-2025-agreement-concerning-international-carriage

Çapraz kontrol

  1. ERICards, ADR tehlike etiketleri: https://www.ericards.net/adr-danger-labels.php?p_lang=1
  2. Güvenlik Danışmanı, ADR sınıflandırma (yalnızca çapraz kontrol): https://www.guvenlikdanismani.org/adr_siniflandirma.html
Hazırlayan ASAL TMGD Danışmanlık EkibiYayım Son güncelleme

Bu konuda sorunuz mu var?

Kısaca yazın; cevabı dayandığı maddeyle birlikte gönderelim.

Bu alan gerekli.
Bu alan gerekli.
Bu alan gerekli.

Bu form bilgilerinizi kendisi kaydetmez. Mesajınız WhatsApp ya da e-posta uygulamanızda hazır açılır; göndermeden önce görebilirsiniz.

Mesajınız hazır. Nasıl göndermek istersiniz?

Terimler UHDGM'nin yayımladığı ADR Türkçe çevirisine, madde numaraları ADR 2025 metnine dayanır; güncel ADR baskısındaki değişiklikler için UHDGM'nin uluslararası sözleşmeler sayfası esastır.

Durumunuzu maddesiyle söyleyelim.

Faaliyet belgenizi ya da son yılın sevk kayıtlarını paylaşın. Hangi yükümlülüğün size düştüğünü ve dayandığı maddeyi yazılı olarak bildirelim.