0212 302 68 08 Teklif al
Ana sayfa Hizmetler Rehber Blog SSS Mevzuat Hakkımızda Referanslar İletişim Teklif al

0212 302 68 08info@asaltmgd.com

Demiryolunda tank vagonlarından oluşan yük treni

RID Nedir?Demiryolunda Tehlikeli Madde Taşımacılığı Rehberi

RID, tehlikeli malların demiryoluyla uluslararası taşınmasını düzenleyen COTIF ekidir. Türkiye'deki uygulamasını, ADR'den farklarını ve demiryolu işletmelerinin yükümlülüklerini anlatıyoruz.

Güncelleme 8 dk okumaMadde numaralı
İçindekiler
  1. RID nedir?
  2. RID'in açılımı ve COTIF Ek C ile ilişkisi
  3. RID'i kim yayımlıyor
  4. Türkiye'de RID hangi mevzuatla uygulanıyor?
  5. Yönetmelik kimleri kapsıyor?
  6. RID ile ADR arasındaki farklar
  7. Tehlikeli Madde Faaliyet Belgesi (TMFB) kimler için zorunlu?
  8. Demiryolunda TMGD zorunluluğu ve RID Bölüm 1.8.3
  9. RID kapsamında personel eğitimi ve dokümantasyon
  10. Sık sorulan sorular

Kısaca

  • RID nedir: tehlikeli malların demiryoluyla uluslararası taşınmasını düzenleyen, COTIF sözleşmesinin C ekindeki kurallar bütünü.
  • Yayımlayan kuruluş OTIF; yürürlükteki baskı 1 Ocak 2025.
  • Türkiye'de uygulama, 16 Temmuz 2015 tarihli ve 29418 sayılı Resmî Gazete'deki yönetmelikle yürür.
  • Demiryolunda tehlikeli madde işleyen taraflar faaliyet belgesi (TMFB-Dmr) alır; taşımacı, gönderen, paketleyen, yükleyen, dolduran ve boşaltan TMGD bulundurur.

Karayolunda ADR'yi bilen işletmeler, demiryoluna geçince aynı kuralların geçerli olduğunu sanır. Çoğu geçerlidir. Hepsi değil. Ama vagon, manevra, altyapı işletmecisi gibi kavramlar karayolunda yoktur ve RID tam da bu farklar için vardır.

Bu sayfa RID'i iki katmanda anlatır: uluslararası metin ve Türkiye'nin ulusal yönetmeliği. Sektördeki sayfaların çoğu ikisini tek kelimeye sıkıştırır; siz hangi belgeye bakacağınızı bilerek ayrılın.

RID nedir?

RID, tehlikeli malların demiryoluyla uluslararası taşınmasına ilişkin kurallar bütünüdür. İngilizce resmî adı Regulation concerning the International Carriage of Dangerous Goods by Rail; Türkçede "Tehlikeli Malların Demiryoluyla Uluslararası Taşımacılığına İlişkin Yönetmelik" olarak anılır.

Kısaltma Fransızca. Addan gelir. OTIF'in yayımladığı COTIF Ek C metnindeki resmî yazım Règlement concernant le transport international ferroviaire des marchandises dangereuses biçimindedir; "par rail" ile biten varyant resmî yazım değildir.

RID tek başına bir anlaşma değildir. Bir anlaşmanın ekidir. Bu ayrım, hukuki dayanağını anlamak için önemlidir; çünkü RID'e uymak, aslında Türkiye'nin taraf olduğu daha geniş bir demiryolu sözleşmesinin bir parçasına uymak demektir ve denetimde atıf yapılan metin de bu zincir üzerinden okunur.

RID'in açılımı ve COTIF Ek C ile ilişkisi

COTIF, Uluslararası Demiryolu Taşımalarına İlişkin Sözleşme'dir. RID, bu sözleşmenin C ekidir. Yani RID'e taraf olmak, COTIF'e taraf olmakla başlar.

Karayolunda karşılığı ADR'dir, ama yapı farklıdır: ADR kendi başına, yalnızca tehlikeli mallar için müzakere edilmiş bir anlaşmadır; RID ise yolcu taşımacılığından altyapı kullanımına kadar demiryolunun bütününü düzenleyen çok daha geniş bir sözleşmenin, tehlikeli mallara ayrılmış tek bir ekidir. Denizyolunda IMDG Kod, havayolunda ICAO-TI ve IATA-DGR aynı işlevi görür. Dört mod. Dört metin. Tek mantık.

Avrupa Birliği, 2008/68/EC Direktifi ile RID'i iç hukukuna dahil etmiştir. Türkiye ise COTIF'e taraf ülkeler arasında yer alır ve RID'i kendi yönetmeliğiyle uygular. COTIF, 21/3/1985 tarihli ve 3172 sayılı Kanunla onaylandı; RID metni 1/6/1985 tarihli ve 18771 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı (TMGD Hizmetleri Yönetmeliği Md. 3 ve 4/1-j).

İşletme açısından sonuç basittir: Türkiye'den Avrupa'ya vagonla giden tehlikeli bir yük, sınırı geçtiğinde farklı bir metne değil, aynı RID'e tabidir. Uluslararası taşımacılığın anlamı da budur; kuralı sınır değiştirmez.

RID'i kim yayımlıyor: OTIF ve iki yıllık revizyon döngüsü

RID'i Uluslararası Demiryolu Taşımaları Hükümetlerarası Örgütü (OTIF) yayımlar. Merkezi Bern'dedir; COTIF'e taraf devletlerin temsilcilerinden oluşan Tehlikeli Mallar Uzmanlar Komitesi, BM Model Düzenlemeleri'ndeki değişiklikleri demiryolu taşımacılığının vagon, tank ve manevra gerçeklerine uyarlar.

Metin iki yılda bir revize edilir. Yürürlükteki baskı, 1 Ocak 2025'te yürürlüğe giren 2025 baskısıdır. ADR ile aynı takvimi izler; iki metin BM Tehlikeli Malların Taşınmasına İlişkin Tavsiyeleri'ndeki değişiklikleri paralel olarak alır.

Bunun pratik sonucu şudur: bir işletmenin elindeki RID kitabı 2023 baskısıysa, sınıflandırma tablolarındaki bazı UN numaraları ve ambalaj talimatları güncel değildir. TMGD sınavında da denetimde de yürürlükteki baskı esas alınır. Eski kitap, eski cevap.

İki yıllık döngü gereği bir sonraki konsolide baskı 2027 için beklenir; 2027 değişiklikleri Uzmanlar Komitesi'nin 59. oturumunda kabul edildi, yürürlük tarihi OTIF duyurusuyla netleşir. Aradaki yıllarda OTIF düzeltme metinleri yayımlayabilir; danışmanın bunları izlemesi, işletmenin ise prosedürlerini buna göre güncellemesi beklenir.

Türkiye'de RID hangi mevzuatla uygulanıyor?

Ulusal dayanak, Tehlikeli Maddelerin Demiryolu ile Taşınması Hakkında Yönetmelik'tir. Resmî Gazete'de 16 Temmuz 2015 tarihinde, 29418 sayıyla yayımlandı. Yönetmelik, 3/2/2023 tarihli ve 32093 sayılı ile 13/10/2026 tarihli ve 33399 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişikliklerle güncellendi. UHDGM'nin sitesindeki 2023 nüshası 2026 değişikliğini içermez; güncel metin için Mevzuat Bilgi Sistemi'ne bakın.

Yürürlük konusunda sektörde iki tarih dolaşır; ikisi de kısmen doğrudur. Yönetmeliğin 38. maddesine göre ilk dört madde yayım tarihinde, diğer hükümler 1/1/2016'da yürürlüğe girdi.

Uygulayıcı kurum belli. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı. Faaliyet belgesi, TMGD ataması ve denetim süreçleri UHDGM üzerinden yürür; demiryolu altyapısını işleten kuruluşla yapılan yazışmalar ise ayrı bir kanaldır ve danışman iki kanalı birden takip eder.

Yönetmelik kimleri kapsıyor? Taraflar ve rolleri

Yönetmelik, ulusal demiryolu altyapı ağında yapılan tehlikeli madde taşımacılığını kapsar; yabancı tren ve vagonlar dahildir. Fabrika, depo ve organize sanayi bölgelerinin iç demiryolu hatlarındaki taşımalar ile askerî ve emniyet taşımaları kapsam dışıdır (Md. 2/2). Kapsamdaki taraflar:

  • Gönderen
  • Alıcı
  • Paketleyen
  • Dolduran
  • Boşaltan
  • Taşımacı
  • Altyapı işletmecisi
  • Personel, ambalaj ve yük taşıma birimleri

Sekiz kalem. Biri farklı. Karayolu listesinden farklı olan kalem altyapı işletmecisidir. Rayları, makasları ve istasyonları işleten kuruluş, RID düzeninde bir taraftır; manevra sahasında bekleyen bir tank vagonunun emniyeti onun da sorumluluğundadır. ADR'de böyle bir taraf yoktur, çünkü karayolunun "işletmecisi" tanımlı bir sözleşme tarafı değildir.

RID ile ADR arasındaki farklar

"Karayoluysa ADR, demiryoluysa RID" cümlesi doğru ama eksiktir. Fark tek satır değildir.

Konu ADR (karayolu) RID (demiryolu)
Hukuki yapı Bağımsız anlaşma COTIF'in C eki
Yayımlayan UNECE OTIF
Taşıma birimi Araç, tank, konteyner Vagon, tank vagon, konteyner
Ek taraf Yok Altyapı işletmecisi
Sürücü / personel SRC5 sertifikalı sürücü Tren personeli, manevra ekibi
Türkiye belgesi TMFB TMFB-Dmr
TMGD sertifikası ADR RID

Sınıflandırma, etiketleme ve ambalaj kuralları büyük ölçüde ortaktır; ikisi de BM Model Düzenlemeleri'nden türediği için aynı UN numarası, aynı tehlike etiketi ve aynı ambalaj talimatı bir tırdan bir vagona aktarılırken değişmez, değişen yalnızca taşıma biriminin adı ve etrafındaki sorumluluk zinciridir. Fark, taşıma biriminde ve tarafların rollerinde yoğunlaşır. Tren teşkili, vagonların birbirine göre dizilimi ve manevra sırasında ayırma kuralları yalnızca RID'de vardır.

İki mod, iki belge. Aynı adreste hem TMFB hem TMFB-Dmr bulunan işletmeye ADR ve RID sertifikalı tek bir danışman atanabilir; danışmanın atama hakkı bir kez kullanılmış sayılır (TMGD Hizmetleri Yönetmeliği Md. 6/7). Karayolu tarafını ADR nedir sayfasında ayrıntılı anlattık.

Tehlikeli Madde Faaliyet Belgesi (TMFB) kimler için zorunlu?

Belge şart. Yönetmeliğin 7. maddesi dolduran, paketleyen, yükleyen, taşımacı, gönderen, alıcı, boşaltan, tank konteyner işletmecisi, vagon sahibi ve altyapı işletmecisinin Bakanlıktan Tehlikeli Madde Faaliyet Belgesi almasını ister. Karayolundaki 20 ton gibi bir miktar eşiği yönetmelik metninde yoktur; belgenin usulü Bakanlıkça belirlenir. Demiryolu belgesinin adı TMFB-Dmr'dir (TMGD Hizmetleri Yönetmeliği Md. 4/1-d).

Başvuru dosyasının içeriği Bakanlığın demiryolu faaliyet belgesi usul ve esaslarıyla belirlenir. Karayolu başvurusuna benzer biçimde faaliyet tespit raporu, oda ve sicil kayıtları istenir; güncel listeyi bağlı olduğunuz Bölge Müdürlüğü'nden teyit edin. Aynı mantık, farklı belge türü. Tespit raporunu hazırlayan danışmanın RID sertifikası olması, dosyanın ilk kontrol noktasıdır.

Belgenin geçerlilik süresi konusunda sektörde "3 yıl" ifadesi dolaşır; yönetmelik metninde böyle bir süre yoktur, bu yüzden burada süre vermiyoruz. Başvuru sürecinin genel adımlarını TMFB nasıl alınır sayfasında anlattık; demiryolu dosyasında belge türünü ve tespit raporunu buna göre uyarlarız.

Demiryolunda TMGD zorunluluğu ve RID Bölüm 1.8.3

RID'in 1.8.3 bölümü, ADR'deki karşılığıyla aynı şeyi ister: tehlikeli madde işlemi yapan her taraf bir güvenlik danışmanı bulundurur. Türkiye yönetmeliği bunu açıkça yazar; demiryolunda taşımacı, gönderen, paketleyen, yükleyen, dolduran ve boşaltan, TMGD istihdam etmek veya TMGD'den hizmet almak zorundadır (Md. 23/1).

Sertifika şart. RID sertifikası. ADR sertifikası tek başına demiryolu ataması için yeterli değildir; atama sırasında e-Devlet'e uygun sertifikaya (ADR, RID veya IMDG Kod) sahip danışmanın bilgileri girilir (TMGD Hizmetleri Yönetmeliği Md. 7/2). Bir TMGD, ADR eğitiminin üzerine mod başına 21 ders saatlik ek eğitimle RID sertifikası alabilir; bu süreci TMGD nedir sayfasında anlattık.

Demiryolu danışmanının işi karayolundakinden farklı yerlerde geçer: vagon yükleme rampası, manevra sahası, tank vagon dolum noktası, altyapı işletmecisiyle yapılan emniyet toplantıları. Demiryolu ataması RID sertifikası ister; ASAL TMGD atamayı bu şarta göre planlar ve danışmanlık hizmetinde üç modun sertifika şartını ayrı ayrı gözetir.

RID kapsamında personel eğitimi ve dokümantasyon

Türkiye demiryolu yönetmeliğinin 25. maddesi, ADR'deki karşılığı gibi, tehlikeli madde süreçlerinde görev alan personelin RID Bölüm 1.3 kapsamında eğitilmesini ister. Yükleme, boşaltma, dolum ve manevra ekipleri kapsamdadır; vagonun kapağını açan işçiden sevkiyat belgesini düzenleyen ofis personeline kadar tehlikeli maddeyle temas eden herkes listeye girer. Eğitim kayıtları tutulur ve denetimde istenir. Kayıt yoksa eğitim yoktur.

Eğitim yükümlülüğünün ayrıntısını, karayolu örneği üzerinden, tehlikeli madde eğitimi zorunluluğu sayfasında anlattık; demiryolunda mantık aynıdır, dayanak RID 1.3'tür.

Dokümantasyon tarafında sevkiyat belgesi, yazılı talimat ve vagon etiketleme kayıtları RID'in ilgili bölümlerine göre düzenlenir. Danışmanın bu belgeleri kurması ve güncel tutması, atamanın en somut çıktısıdır.

Bir örnek yeterli. Tekirdağ'daki bir kimya tesisi, ürününü tank vagonla limana gönderiyor olsun. Dolum personeli RID 1.3 eğitimi almış olmalı, vagonun etiketi ve turuncu plakası sınıfa uygun olmalı, sevkiyat belgesinde UN numarası ve doğru taşıma adı yer almalı, altyapı işletmecisiyle manevra emniyeti konuşulmuş olmalı. Dört adım, dört belge, tek danışman.

Yaptırım konusunda dürüst olalım. Rakam yok. Yönetmeliğin 31. maddesi idari para cezalarını sayar; tutarlar 13/10/2026 tarihli ve 33399 sayılı değişiklikle yeniden belirlendi ve her yıl yeniden değerleme oranında artar (Md. 31/2). Sektör sitelerinde dolaşan rakamlar birbiriyle çelişir; bu sayfada rakam vermiyoruz, güncel tutarı Mevzuat Bilgi Sistemi'ndeki metinden okuyun. Karayolu tarafındaki ceza mekanizmasını idari para cezaları sayfasında anlattık.

Sık sorulan sorular

RID nedir, kısaca?

Tehlikeli malların demiryoluyla uluslararası taşınmasını düzenleyen, COTIF sözleşmesinin C ekindeki kurallar bütünüdür. OTIF yayımlar; yürürlükteki baskı 2025'tir.

RID ile ADR aynı şey mi?

Hayır. ADR karayolu için bağımsız bir anlaşmadır; RID demiryolu için COTIF'in ekidir. Sınıflandırma ortak, taşıma birimi ve taraflar farklıdır.

Türkiye'de RID hangi yönetmelikle uygulanıyor?

Tehlikeli Maddelerin Demiryolu ile Taşınması Hakkında Yönetmelik, RG 16 Temmuz 2015, sayı 29418; 3/2/2023 ve 13/10/2026 tarihli değişikliklerle güncellenmiştir. Hükümlerin çoğu 1/1/2016'da yürürlüğe girdi.

Demiryolunda TMGD zorunlu mu?

Evet. Taşımacı, gönderen, paketleyen, yükleyen, dolduran ve boşaltan, yönetmeliğin 23. maddesi ve RID 1.8.3 uyarınca TMGD istihdam etmek veya hizmet almak zorundadır. Danışmanın RID sertifikası olmalıdır.

ADR danışmanım demiryolu için de atanabilir mi?

Ancak RID sertifikası da varsa. Aynı danışman iki modda sertifikalıysa hem TMFB hem TMFB-Dmr için atanabilir.

RID kaç yılda bir güncellenir?

İki yılda bir. Yürürlükteki baskı 1 Ocak 2025'te yürürlüğe girdi.

Kaynaklar 7 resmî metin ve çapraz kontrol

Resmî

  1. OTIF, Dangerous Goods / RID: https://otif.org/en/?page_id=1105
  2. OTIF, 1 Ocak 2025 baskısı bildirim belgesi: https://otif.org/fileadmin/new/2-Activities/2D-Dangerous-Goods/2Dc3_workingdoc_StandingWG/2024/RID_NOT_2025_draft_e.pdf
  3. OTIF, COTIF Ek C (RID) Fransızca metni, resmî başlık: https://otif.org/fileadmin/user_upload/otif_verlinkte_files/07_veroeff/03_erlaeut/06_Appendice_C_COTIF_1999_1_07_2015_f.pdf
  4. Mevzuat Bilgi Sistemi, Tehlikeli Maddelerin Demiryolu ile Taşınması Hakkında Yönetmelik, 13/10/2026 değişikliği işlenmiş (No 20934; Md. 2, 7, 23, 25, 31, 38): https://www.mevzuat.gov.tr/anasayfa/MevzuatFihristDetayIframe?MevzuatTur=7&MevzuatNo=20934&MevzuatTertip=5
  5. UHDGM, yönetmeliğin değişiklikler işlenmiş 2023 nüshası: https://uhdgm.uab.gov.tr/media/uhdgm/wuyee4gw/tehlikeli-maddelerin-demiryolu-ile-tasinmasi-hakkinda-yonetmelik-2023.pdf
  6. Resmî Gazete, Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı Hizmetleri Hakkında Yönetmelik (Md. 3, 4/1-d, 4/1-j, 6/7, 7/2), 18/6/2022: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/06/20220618-7.htm
  7. UHDGM, TMFB düzenlenmesi hakkında duyuru: https://uhdgm.uab.gov.tr/duyurular/tehlikeli-madde-faaliyet-belgesi-duzenlenmesi-hakkinda-duyuru

Çapraz kontrol

  1. İstanbul Sanayi Odası, yönetmelik duyurusu: https://www.iso.org.tr/duyurular/genel-duyurular/tehlikeli-maddelerin-demiryolu-ile-tasinmasi-hakkinda-yonetmelik/
  2. CIT, demiryolu yük taşımacılığı mevzuatı (2008/68/EC): https://www.cit-rail.org/en/freight-traffic/legislation/
Hazırlayan ASAL TMGD Danışmanlık EkibiYayım Son güncelleme

Bu konuda sorunuz mu var?

Kısaca yazın; cevabı dayandığı maddeyle birlikte gönderelim.

Bu alan gerekli.
Bu alan gerekli.
Bu alan gerekli.

Bu form bilgilerinizi kendisi kaydetmez. Mesajınız WhatsApp ya da e-posta uygulamanızda hazır açılır; göndermeden önce görebilirsiniz.

Mesajınız hazır. Nasıl göndermek istersiniz?

Mevzuat bilgileri yayım tarihindeki Resmî Gazete ve OTIF metinlerine dayanır; ceza tutarları her yıl değiştiği için güncel rakam resmî mevzuattan teyit edilmelidir.

Durumunuzu maddesiyle söyleyelim.

Faaliyet belgenizi ya da son yılın sevk kayıtlarını paylaşın. Hangi yükümlülüğün size düştüğünü ve dayandığı maddeyi yazılı olarak bildirelim.