0212 302 68 08 Teklif al
Ana sayfa Hizmetler Rehber Blog SSS Mevzuat Hakkımızda Referanslar İletişim Teklif al

0212 302 68 08info@asaltmgd.com

İstiflenmiş kırmızı ve bej metal variller, üzerlerinde etiketler

Paketleme Grupları ve UN Ambalaj İşaretiPG I, II, III Nasıl Okunur?

Varilin üzerindeki 1A1/Y1.4/150 dizisi, o varile hangi maddenin konabileceğini sınırlar. Paketleme gruplarını, ambalaj kodlarını ve UN ambalaj işaretinin her parçasını ADR 2025 madde numaralarıyla anlatıyoruz.

Güncelleme 11 dk okumaMadde numaralı
İçindekiler
  1. Paketleme grupları nedir?
  2. Hangi sınıflara paketleme grubu atanmaz?
  3. Paketleme grubu nasıl belirlenir?
  4. UN ambalaj işaretinde hangi bilgiler yer alır?
  5. Ambalaj kodu nasıl okunur?
  6. X, Y ve Z harfleri
  7. Tam bir UN ambalaj işareti parça parça nasıl okunur?
  8. Plastik ambalaj kaç yıl kullanılabilir?
  9. UN ambalaj işaretinde en sık yapılan hatalar nelerdir?
  10. Sık sorulan sorular

Kısaca

  • Paketleme grupları maddenin tehlike derecesini gösterir: PG I yüksek, PG II orta, PG III düşük tehlike (ADR 2.1.1.3).
  • Sınıf 1, 2, 5.2, 6.2, 7 ve Sınıf 4.1'in kendiliğinden tepkimeye giren maddelerine paketleme grubu atanmaz; nesnelere de atanmaz.
  • UN ambalaj işaretinde X harfi PG I, II ve III'ü, Y harfi PG II ve III'ü, Z harfi yalnızca PG III'ü karşılar (ADR 6.1.3.1 (c)).
  • Plastik varil, plastik bidon ve plastik IBC'nin tehlikeli madde için kullanım süresi, üretim tarihinden itibaren beş yıldır (ADR 4.1.1.15).

Sektörde "UN işaretli bidon her kimyasala uyar" cümlesi dolaşır. Doğrusu bu değil. UN ambalaj işareti, ambalajın hangi testlerden geçtiğini gösterir; içine hangi maddenin konabileceği ise paketleme grupları, yoğunluk ve buhar basıncı birlikte okunarak bulunur. ADR bunu işaretleme bölümünün ilk notunda açıkça yazar: işaret, ambalajın her madde için kullanılabileceğini tek başına teyit etmez (6.1.3, Not 1).

Bu sayfa paketleme gruplarını, Sınıf 3 örneğiyle grubun nasıl belirlendiğini, 6.1.2 ambalaj kodlarını ve UN ambalaj işaretinin her parçasını ADR 2025 metnindeki paragraf numaralarıyla anlatır. Gaz tüpleri, tanklar ve büyük ambalajlar bu sayfanın konusu değildir; IBC işaretine kısaca değiniyoruz.

Paketleme grupları nedir, PG I, II ve III (1, 2, 3) ne anlama gelir?

Paketleme grubu, ADR'nin ambalajlama amacıyla maddeleri tehlike derecesine göre ayırdığı üç basamaktır: PG I yüksek, PG II orta, PG III düşük derecede tehlikeli maddeleri kapsar (ADR 2.1.1.3; tanım 1.2.1). Bir maddenin paketleme grubu, Bölüm 3.2 Tablo A'nın 4. sütununda yazar. Aynı UN numarası, farklı gruplar için ayrı satırlarla listelenebilir. Uygulamada "paketleme grubu 1, 2, 3" diye de yazılır; ADR Roma rakamı kullanır ve evraka da öyle yazılır (5.4.1.1.1 (d)).

"Paketleme grubu", Bakanlığın ADR Türkçe çevirisindeki resmî terimdir; İngilizce kısaltması PG'dir (packing group). Sitemizdeki tehlikeli madde sınıfları sayfası da bu terimi kullanır.

Paketleme grubu üç yerde karşınıza çıkar: Güvenlik Bilgi Formu'nun 14. bölümünde, taşıma evrakında ve ambalaj seçiminde. Formun nasıl okunacağını Güvenlik Bilgi Formu Bölüm 14 yazısında açtık.

Hangi sınıflara paketleme grubu atanmaz?

ADR 2.1.1.3'e göre Sınıf 1, 2, 5.2, 6.2 ve 7 maddelerine ve Sınıf 4.1'in kendiliğinden tepkimeye giren maddelerine paketleme grubu atanmaz. Nesnelere (article) de paketleme grubu atanmaz; nesneler için gereken ambalaj performans düzeyi, ilgili ambalajlama talimatında yazar. Bu satırlarda Tablo A'nın 4. sütunu boştur; eksik değil, doğrudur.

Grubun olmaması, ambalajın serbest olduğu anlamına gelmez. Sınıf 1 maddeleri, Sınıf 4.1'in kendiliğinden tepkimeye giren maddeleri ve Sınıf 5.2 organik peroksitleri için kullanılan ambalajlar, aksi belirtilmedikçe orta tehlike grubunun, yani PG II'nin performans düzeyini karşılamalıdır (ADR 4.1.1.18).

Lityum piller de böyledir. Pil bir nesnedir ve paketleme grubu taşımaz; ama P903 ambalajlama talimatı, pil ambalajlarının PG II performans düzeyine uygun olmasını ister. Ayrıntısı lityum pil taşımacılığı yazısında.

Paketleme grubu nasıl belirlenir? Sınıf 3 parlama noktası tablosu

Paketleme grubu, her sınıfın 2.2.x.1 alt bölümündeki ölçütlerle belirlenir (ADR 2.1.2.1). Sınıf 3 alevlenebilir sıvılarda ölçüt iki değerdir: kapalı kapta ölçülen parlama noktası ve kaynama başlangıç noktası (ADR 2.2.3.1.3). Tablo A'da adıyla geçmeyen bir sıvı, aşağıdaki tabloya göre gruba atanır.

Paketleme grubu Parlama noktası (kapalı kap) Kaynama başlangıç noktası
I Ölçüt değil ≤ 35 °C
II < 23 °C > 35 °C
III ≥ 23 °C ve ≤ 60 °C > 35 °C

İki ayrıntı tabloyu değiştirir. Birincisi, parlama noktası 23 °C'nin altında olan boya, vernik, yapıştırıcı gibi viskoz sıvılar, 2.2.3.1.4'teki viskozite koşulları sağlanırsa PG III'e atanabilir. İkincisi, sıvının ikincil tehlikesi varsa (zehirli ya da aşındırıcı), sınıf ve grup 2.1.3.10'daki tehlike önceliği tablosuyla birlikte belirlenir.

Saha örneği: GBF'sinde parlama noktası 5 °C, kaynama başlangıcı 56 °C yazan bir tiner düşünün. Parlama noktası 23 °C'nin altında, kaynama başlangıcı 35 °C'nin üstünde; madde PG II'dir. 20 litrelik 10 bidon tiner gönderecekseniz, bidonların her biri PG II'yi karşılayan, yani Y ya da X harfli bir UN işareti taşımalıdır. Z harfli bidon bu tiner için kullanılamaz.

UN ambalaj işaretinde hangi bilgiler yer alır?

UN ambalaj işareti, ADR 6.1.3.1'de sayılan yedi bilgiden oluşur ve bu sırayla, eğik çizgi ya da boşlukla ayrılarak yazılır (6.1.3.7). Harf ve rakamlar en az 12 mm yüksekliğinde olur; 30 litre veya 30 kg'a kadar ambalajlarda en az 6 mm, 5 litre veya 5 kg'a kadar ambalajlarda uygun boyda olabilir. Brüt kütlesi 30 kg'ı aşan paketlerde işaret üstte ya da yanda bulunur.

Yedi bilgi, 6.1.3.1'deki bentlerle:

  1. (a) BM ambalaj sembolü: Yalnızca Bölüm 6.1, 6.2, 6.3, 6.5, 6.6, 6.7 veya 6.11 gereklerine uygunluğu belgelemek için kullanılır. Kabartma metal ambalajlarda sembol yerine "UN" harfleri yazılabilir. Basitleştirilmiş koşullara uyan hafif metal ve cam/porselen kompozit ambalajlarda sembol yerine "RID/ADR" yazılır.
  2. (b) Ambalaj tipi kodu: 6.1.2'ye göre; örneğin 1A1, 3H1, 4G.
  3. (c) İki parçalı kod: Önce X, Y veya Z harfi; sonra iç ambalajsız sıvı ambalajlarında bağıl yoğunluk (1,2'yi aşmıyorsa yazılmayabilir), katılar ve iç ambalajlı ambalajlarda kg cinsinden azami brüt kütle.
  4. (d) "S" harfi ya da hidrolik test basıncı: Katı veya iç ambalaj taşıyacak ambalajda "S"; sıvı taşıyacak tek ambalajda kPa cinsinden, 10 kPa'ya aşağı yuvarlanmış test basıncı.
  5. (e) Üretim yılı: Son iki hane. 1H ve 3H tipi plastik varil ve bidonlarda ayrıca üretim ayı, çoğunlukla saat biçimli bir işaretle gösterilir.
  6. (f) Ülke: İşareti yetkilendiren devletin uluslararası trafik ayırt edici işareti; Türkiye için TR.
  7. (g) Üretici: Üreticinin adı ya da yetkili otoritenin belirlediği tanıtım kodu.

İşaret, tek bir tasarım tipi ya da tasarım tipi serisi için geçerlidir (6.1.3.6). Geri dönüştürülmüş plastikten üretilen ambalajlar ayrıca "REC" işareti taşır (6.1.3.10).

Ambalaj kodu nasıl okunur? 1A1, 1A2, 3H1, 4G

Ambalaj kodu üç parçadır: ambalaj türünü gösteren rakam, malzemeyi gösteren büyük harf ve gerekiyorsa türün içindeki kategoriyi gösteren rakam (ADR 6.1.2.1). Varil ve bidonda son rakam 1 ise kapak sökülemez, 2 ise sökülebilir. Kombine ambalajda yalnızca dış ambalajın kodu kullanılır (6.1.2.3).

Rakamlar: 1 varil, 3 bidon (jerrican), 4 kutu, 5 torba, 6 kompozit ambalaj, 0 hafif metal ambalaj; 2 ve 7 ayrılmıştır (6.1.2.5). Harfler: A çelik, B alüminyum, C doğal ahşap, D kontrplak, F yeniden yapılandırılmış ahşap, G mukavva (fiber), H plastik, L tekstil, M çok katlı kâğıt, N diğer metal, P cam, porselen veya seramik (6.1.2.6).

Sahada en sık görülen kodlar (6.1.2.7 tablosu):

Kod Anlamı
1A1 Çelik varil, kapağı sökülemeyen
1A2 Çelik varil, kapağı sökülebilen
1H1 Plastik varil, kapağı sökülemeyen
1H2 Plastik varil, kapağı sökülebilen
1G Fiber varil
3H1 Plastik bidon, kapağı sökülemeyen
3H2 Plastik bidon, kapağı sökülebilen
4G Mukavva kutu
4H2 Katı plastik kutu
6HA1 Dışı çelik varil, içi plastik kap olan kompozit ambalaj

Kompozit ambalajda ikinci sıradaki iki harf, önce iç kabın, sonra dış ambalajın malzemesini gösterir (6.1.2.2). Koddan sonra gelen T harfi kurtarma ambalajını, V harfi özel ambalajı, W harfi 6.1.4'ten farklı ama eşdeğer kabul edilen şartnameyi gösterir (6.1.2.4).

X, Y ve Z harfleri: hangi paketleme grubunu karşılar?

X harfi PG I, II ve III için; Y harfi PG II ve III için; Z harfi yalnızca PG III için test edilmiş tasarım tipini gösterir (ADR 6.1.3.1 (c) (i)). Kural tek yönlüdür: daha sıkı testten geçmiş ambalaj daha düşük tehlikeli maddede kullanılabilir, tersi olmaz. PG I bir madde, Y harfli ambalaja konamaz.

Farkı test seviyeleri yaratır. Örneğin düşürme testinde, taşınacak madde ya da benzer özellikte bir maddeyle yapılan testte yükseklik PG I için 1,8 m, PG II için 1,2 m, PG III için 0,8 m'dir (6.1.5.3).

Harf Karşıladığı paketleme grupları Düşürme yüksekliği (madde ile test)
X I, II, III 1,8 m
Y II, III 1,2 m
Z Yalnızca III 0,8 m

Harften sonraki sayı ikinci bir sınırdır. Sıvı ambalajında bağıl yoğunluktur: Y1.2 işaretli bir bidona, PG II'de yoğunluğu 1,4 olan bir sıvı konamaz. ADR'nin notu bir esneklik tanır: X ya da Y işaretli ambalaj, bir alt gruptaki madde için 1,5, iki alt gruptaki madde için 2,25 katsayısıyla hesaplanan yoğunluğa kadar kullanılabilir. Metindeki örnek: 1,2 yoğunluk için test edilmiş PG I ambalajı, PG II'de 1,8, PG III'te 2,7 yoğunluklu ürün için kullanılabilir; tüm performans ölçütleri sağlanmaya devam ettiği sürece (6.1.3, Not 3).

Tam bir UN ambalaj işareti parça parça nasıl okunur?

Bir UN ambalaj işareti soldan sağa 6.1.3.1'in (a)'dan (g)'ye bentleriyle okunur. Aşağıdaki iki işaret temsilîdir; "ABC123" gerçek bir üretici kodu değildir. İlki sıvı için çelik varil, ikincisi katı ya da iç ambalaj için mukavva kutudur.

Parça Çelik varil: UN 1A1/Y1.4/150/25/TR/ABC123 Mukavva kutu: UN 4G/Y25/S/25/TR/ABC124 Dayanak
UN BM ambalaj sembolü BM ambalaj sembolü 6.1.3.1 (a)
Kod 1A1: çelik, kapağı sökülemeyen varil 4G: mukavva kutu 6.1.3.1 (b)
Harf Y: PG II ve III Y: PG II ve III 6.1.3.1 (c) (i)
Sayı 1.4: bağıl yoğunluk en çok 1,4 25: azami brüt kütle 25 kg 6.1.3.1 (c) (ii)
Basınç / S 150: hidrolik test basıncı 150 kPa S: katı veya iç ambalaj için 6.1.3.1 (d)
Yıl 25: 2025'te üretildi 25: 2025'te üretildi 6.1.3.1 (e)
Ülke TR: Türkiye yetkilendirdi TR: Türkiye yetkilendirdi 6.1.3.1 (f)
Üretici ABC123 (temsilî) ABC124 (temsilî) 6.1.3.1 (g)

ADR'nin kendi örnekleri aynı mantıktadır: yeni mukavva kutu için "4G/Y145/S/02 NL/VL823", sıvı için yeni çelik varil için "1A1/Y1.4/150/98 NL/VL824" (6.1.3.11).

Basınç değeri boş bir rakam değildir. Hidrolik test basıncıyla işaretli ambalaja, buhar basıncı 4.1.1.10'daki sınırları aşan sıvı doldurulamaz. Yeniden şartlandırılmış (reconditioned) ambalajda ise ayrıca ülke, işlemi yapan firma, yıl ve "R" harfi bulunur; sızdırmazlık testini geçmişse "L" harfi eklenir (6.1.3.8 (h), (i), (j)).

Plastik ambalaj kaç yıl kullanılabilir? 4.1.1.15 ve IBC işareti

Plastik varil ve bidonlar, rijit plastik IBC'ler ve iç kabı plastik olan kompozit IBC'ler, yetkili otorite aksini onaylamadıkça, üretim tarihinden itibaren beş yıl tehlikeli madde taşımada kullanılabilir (ADR 4.1.1.15). Taşınan maddenin niteliği daha kısa bir süre gerektiriyorsa o süre uygulanır. Kompozit IBC'de süre, iç kabın üretim tarihinden başlar.

Süreyi işaretten okursunuz: 1H ve 3H tipi ambalajlarda üretim ayı da işaretlenir (6.1.3.1 (e)). Saat işaretinde ok Mart'ı, ortadaki rakam 21'i gösteren 3H1 bidon, Mart 2026'dan sonra tehlikeli madde taşımada kullanılamaz.

IBC işaretinin sırası farklıdır (ADR 6.5.2.1.1): BM sembolü, IBC kodu (örneğin 31H1 sıvı için rijit plastik, 31HA1 iç kabı plastik dışı çelik kompozit), X/Y/Z harfi, üretim ayı ve yılı, ülke, üretici, kg cinsinden istifleme test yükü (istiflenemeyen IBC'de "0") ve azami brüt kütle. ADR'nin örneği: "31HA1/Y/05 01 D/Muller 1683 10800/1200". IBC'de X harfi yalnızca katılar için verilir.

Metal, rijit plastik ve kompozit IBC'ler en geç iki buçuk yılda bir dış durum ve servis ekipmanı yönünden, beş yılda bir tasarım tipine uygunluk ve iç-dış durum yönünden muayene edilir (6.5.4.4). Son muayene tarihi geçmiş IBC doldurulamaz; tarihten önce doldurulmuşsa en fazla üç ay daha taşınabilir (4.1.2.2).

UN ambalaj işaretinde en sık yapılan hatalar nelerdir?

En sık hata, işareti okumadan ambalaj seçmektir: PG I maddeyi Y harfli kutuya koymak, yoğunluk sınırını aşmak, yeniden kullanılan varili muayenesiz doldurmak ve kombine ambalajda test edilmemiş iç ambalaj kullanmak. Dördü de ADR'ye aykırıdır; denetimde uygunsuz ambalajla taşıma olarak değerlendirilir.

  1. Y onaylı kutuyla PG I madde: Y harfi PG I'i karşılamaz (6.1.3.1 (c)). PG I madde için X harfli ambalaj gerekir.
  2. Yoğunluk aşımı: 1A1/Y1.2 varile yoğunluğu 1,5 olan PG II bir sıvı konamaz. Not 3'teki katsayı yalnızca daha düşük gruba geçerken uygulanır.
  3. Yeniden kullanılan varil: Her ambalaj doldurulmadan önce korozyon, kirlenme ve hasar yönünden kontrol edilir; tasarım tipine göre zayıflamış ambalaj kullanılmaz (4.1.1.9). Boş ama temizlenmemiş ambalaj, dolu ambalajla aynı kurallara tabidir (4.1.1.11). Plastik varilde beş yıl sınırı ayrıca işler.
  4. İç ambalaj uyumsuzluğu: "4G/Y25/S" işaretli kutu, test edildiği iç ambalajlarla geçerlidir. Farklı iç ambalaj ancak 4.1.1.5.1'deki koşullarla kullanılabilir.
  5. "S" işaretli ambalaja doğrudan sıvı: S harfi katılar ve iç ambalajlar içindir (6.1.3.1 (d)). Sıvı, tek ambalaj olarak S işaretli bir kaba konmaz.
  6. İşaret var diye uygun saymak: İşaret, ambalajın her madde için kullanılabileceğini teyit etmez (6.1.3, Not 1). Hangi ambalaj tiplerinin izinli olduğunu Tablo A'nın 8. sütunundaki ambalajlama talimatı belirler.

Türk mevzuatı bu sorumluluğu zincirin her halkasına dağıtır. Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik (RG 18/6/2022, sayı 31870), gönderene maddeye uygun sertifikalı ambalaj kullanma (Md. 18/1-ç), paketleyene sertifikalı ambalaj, ADR 4.1 paketleme talimatları ve işaretleme yükümlülüğü (Md. 19/1-a, c, d), yükleyene hasarlı ya da sızdırma riskli ambalajı yüklememe (Md. 20/1-a) görevi verir. Uygunsuz ambalajın ceza tarafını idari para cezaları sayfasında anlattık.

ASAL TMGD, İstanbul, Kocaeli, Tekirdağ, Kırklareli ve Edirne'de tehlikeli madde güvenlik danışmanlığı kapsamında ambalaj seçimini, işaret kontrolünü ve plastik ambalaj süre takibini işletme prosedürüne bağlar.

Sık sorulan sorular

Ambalaj grubu ile paketleme grubu aynı şey mi?

Evet. Sektörde "ambalaj grubu" da denir; Bakanlığın ADR Türkçe çevirisindeki resmî terim "paketleme grubu"dur. İkisi de ADR'deki "packing group" kavramının Türkçe karşılığıdır: PG I yüksek, PG II orta, PG III düşük tehlike (ADR 2.1.1.3).

PG I bir madde Y işaretli ambalaja konabilir mi?

Hayır. Y harfi yalnızca PG II ve III için test edildiğini gösterir; PG I için X harfli ambalaj gerekir (ADR 6.1.3.1 (c)).

UN ambalaj işaretindeki "S" harfi ne anlama gelir?

Ambalajın katı maddeler ya da iç ambalajlar için tasarlandığını gösterir. Sıvı taşıyan tek ambalajda bu yerde kPa cinsinden hidrolik test basıncı yazar (ADR 6.1.3.1 (d)).

Plastik bidon kaç yıl kullanılabilir?

Yetkili otorite aksini onaylamadıkça üretim tarihinden itibaren beş yıl; madde daha kısa süre gerektiriyorsa o süre (ADR 4.1.1.15). Üretim ayı, 3H tipi bidonda ayrıca işaretlenir.

İşaretteki 1.4 rakamı neyi sınırlar?

İç ambalajsız sıvı ambalajında, tasarım tipinin test edildiği bağıl yoğunluğu. 1,2'yi aşmıyorsa yazılmayabilir; katı ambalajlarda bu yerde kg cinsinden azami brüt kütle bulunur (ADR 6.1.3.1 (c) (ii)).

Hangi sınıflara paketleme grubu atanmaz?

Sınıf 1, 2, 5.2, 6.2, 7 ve Sınıf 4.1'in kendiliğinden tepkimeye giren maddeleri; nesnelere de atanmaz (ADR 2.1.1.3). Sınıf 1, 4.1 kendiliğinden tepkimeye girenler ve 5.2 için ambalaj, PG II performans düzeyini karşılar (4.1.1.18).

IBC'de son muayene tarihi geçerse ne olur?

IBC doldurulamaz. Tarihten önce doldurulmuşsa en fazla üç ay daha taşınabilir (ADR 4.1.2.2); muayene aralıkları iki buçuk ve beş yıldır (6.5.4.4).

Kaynaklar 3 resmî metin ve çapraz kontrol

Resmî

  1. ADR 2025, ECE/TRANS/352 Cilt I ve II, BM Dijital Kütüphanesi (2.1.1.3, 2.2.3.1.3, 4.1.1, 4.1.2.2, 6.1.2, 6.1.3, 6.1.5.3, 6.5.2.1.1, 6.5.4.4): https://digitallibrary.un.org/record/4068196/files/ECE_TRANS_352-EN.pdf
  2. Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik, RG 18/6/2022, sayı 31870 (Md. 18, 19, 20): https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/06/20220618-8.htm
  3. Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı Hizmetleri Hakkında Yönetmelik, RG 18/6/2022, sayı 31870: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/06/20220618-7.htm

Çapraz kontrol

  1. ADR 2025, ECE/TRANS/352 Fransızca resmî metin, BM Dijital Kütüphanesi: https://digitallibrary.un.org/record/4068196/files/ECE_TRANS_352-FR.pdf
Hazırlayan ASAL TMGD Danışmanlık EkibiYayım Son güncelleme

Bu konuda sorunuz mu var?

Kısaca yazın; cevabı dayandığı maddeyle birlikte gönderelim.

Bu alan gerekli.
Bu alan gerekli.
Bu alan gerekli.

Bu form bilgilerinizi kendisi kaydetmez. Mesajınız WhatsApp ya da e-posta uygulamanızda hazır açılır; göndermeden önce görebilirsiniz.

Mesajınız hazır. Nasıl göndermek istersiniz?

Paragraf numaraları BM'nin yayımladığı ADR 2025 İngilizce resmî metnine (ECE/TRANS/352) dayanır; yönetmelik maddeleri 18/6/2022 tarihli Resmî Gazete metnindendir, sonraki değişiklikler için Mevzuat Bilgi Sistemi esastır. Örnek işaretlerdeki üretici kodları temsilîdir. Bu sayfa hukuki danışmanlık değildir.

Durumunuzu maddesiyle söyleyelim.

Faaliyet belgenizi ya da son yılın sevk kayıtlarını paylaşın. Hangi yükümlülüğün size düştüğünü ve dayandığı maddeyi yazılı olarak bildirelim.