İçindekiler
- Tehlikeli madde taşıyan araçlarda hız sınırı kaç km?
- Boş tanker ve römorklu araçlar hangi hız sınırına uyar?
- Hız sınırlayıcı cihaz tehlikeli madde araçlarında kaça ayarlanır?
- Tehlikeli madde aracında takip mesafesi kaç metre olmalı?
- Tanker nereye park edilir?
- ADR'de araç gözetimi (8.4) ne zaman zorunludur?
- Gözetimsiz park nerede yapılabilir?
- Park ve mola sırasında başka hangi kurallar uygulanır?
- 1.1.3.6 muafiyetinde gözetim kuralları geçerli mi?
- Sık sorulan sorular
Kısaca
- Tehlikeli madde taşıyan araçların hız sınırı yerleşim yeri içinde 30, şehirlerarası çift yönlü yolda 50, bölünmüş yolda 60, otoyolda 70 km/saattir (Karayolları Trafik Yönetmeliği Md. 100, RG 17/4/2015 değişikliği).
- Boş olarak trafiğe çıkan tehlikeli madde aracı kendi sınıfının hızıyla gider; römorklu araçlardaki 10 km/saat indirim tehlikeli madde araçlarına uygulanmaz (Md. 100).
- Yerleşim yerleri dışında tehlikeli madde aracı önündeki aracı en az 50 metreden izler; duraklamada araçlar arasında 20 metre bırakılır (Md. 107, 132/f).
- Yüklü ya da boş ama temizlenmemiş tanker, işletmenin sahasına ya da okul, kamu binası, AVM, ibadethane gibi yerlerin 300 metre dışındaki onaylı otoparklara park edilir (Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik Md. 5/5).
- Tablo A sütun (19)'da S1(6) ve S14–S24 kodu olan yüklerde araç gözetim altında tutulur ya da güvenli tesiste park edilir (ADR 8.4.1).
- 1.1.3.6 muafiyeti 8.4 ve S14–S21, S24 hükümlerini kaldırmaz (ADR 1.1.3.6.2).
Gece 23.00'te otoyol dinlenme tesisinde yüklü bir LPG tankeri. Sürücü yorgun, en yakın onaylı tanker otoparkı 40 kilometre ileride. Bu tabloda üç ayrı mevzuat aynı anda devreye girer: Karayolları Trafik Yönetmeliği hız ve mesafeyi, Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik tanker parkını, ADR ise aracın gözetimini düzenler.
Bu sayfa tehlikeli madde taşıyan araçların hız sınırlarını, takip ve duraklama mesafelerini, tanker park kuralını, ADR Bölüm 8.4'teki araç gözetimini ve hangi yükte gözetim gerektiğini anlatır. Tünel geçişlerini tünel kısıtlama kodları, araçtaki ekipmanı yazılı talimat ve araç ekipmanları yazısında ele aldık.
Tehlikeli madde taşıyan araçlarda hız sınırı kaç km?
Tehlikeli madde taşıyan araçların azami hızı, belgelerinde aksine bir hüküm yoksa, yerleşim yeri içinde 30 km/saat, şehirlerarası çift yönlü karayolunda 50 km/saat, bölünmüş yolda 60 km/saat ve otoyolda 70 km/saattir. Bu değerler Karayolları Trafik Yönetmeliği Md. 100'deki tabloda yer alır; satır 17/4/2015 tarihli ve 29329 sayılı Resmî Gazete'deki değişiklikle bugünkü hâlini aldı.
Aynı tablodaki kamyon ve çekiciyle karşılaştırınca fark açıkça görülür:
| Araç cinsi (Md. 100) | Yerleşim yeri içinde | Şehirlerarası çift yönlü yol | Bölünmüş yol | Otoyol |
|---|---|---|---|---|
| Tehlikeli madde taşıyan araçlar (belgelerinde aksine hüküm yoksa) | 30 | 50 | 60 | 70 |
| Kamyon (N2-N3), çekici (N2-N3) | 50 | 80 | 85 | 90 |
| Kamyonet (N1) | 50 | 80 | 85 | 95 |
Değerler km/saattir ve Md. 100'ün giriş cümlesine göre "aksine bir işaret bulunmadıkça" geçerlidir; yoldaki levha daha düşük bir sınır gösteriyorsa levhaya uyulur. Hız sınırını aşan sürücü 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu Md. 51'e göre cezalandırılır; bu trafik cezası, tehlikeli madde mevzuatındaki cezalardan ayrıdır.
Sahada en çok atlanan hücre otoyoldur. Otoyolda römorksuz kamyon ve çekici için sınır 90, römorklu ya da yarı römorklu olanlar için 80 km/saatken yüklü tanker 70 km/saatle gitmek zorundadır. Sürücüye bu sınırı ilk eğitimde anlatmak yetmez; araç takip sistemindeki hız alarmını bu değere göre ayarlamak daha etkilidir.
Boş tanker ve römorklu araçlar hangi hız sınırına uyar?
Tehlikeli madde taşımaya mahsus olup boş olarak trafiğe çıkan araçlar, tablodaki kendi sınıflarının hızıyla sürülebilir (Md. 100). Yani boş dönen bir çekici, kamyon ve çekici satırındaki değerlere tabidir.
Burada dikkat edilecek nokta "boş" kelimesidir. ADR, boşaltılmış ama temizlenmemiş tankı ve ambalajı hâlâ tehlikeli yük sayar: turuncu plaka, taşıma evrakı ve diğer hükümler sürer. Trafik yönetmeliği "boş" kavramını ayrıca tanımlamaz. Bu yüzden temizlenmemiş tankla dönen aracı yüklü gibi kabul edip 30/50/60/70 sınırlarında sürmenizi öneririz.
Römorklu araçlar için Md. 100 genel bir indirim kuralı koyar: römorklu veya yarı römorklu araçlarda azami hız, aynı cins römorksuz aracınkinden 10 km/saat düşüktür. 19/2/2014 tarihli değişiklik, tehlikeli madde taşıyan araçları bu kuralın dışında tuttu. Tehlikeli madde tablosundaki değerler zaten düşük olduğu için çekici ile yarı römorktan oluşan tanker de 30/50/60/70 değerlerine uyar; üzerine 10 km/saat daha düşülmez.
Hız sınırlayıcı cihaz tehlikeli madde araçlarında kaça ayarlanır?
ADR, azami kütlesi 3,5 tonu aşan motorlu araçların (kamyon ve yarı römork çekicisi) UN Regülasyonu No. 89'a uygun bir hız sınırlayıcı cihaz ya da işlevle donatılmasını ve bu cihazın hızın 90 km/saati aşamayacağı şekilde ayarlanmasını ister (ADR 9.2.6). Bu şart, Kısım 9'a tabi EX/II, EX/III, FL ve AT taşıtları için yıllık ADR muayenesinde kontrol edilir.
Cihazın ayarı yalnızca bir üst sınırdır. Cihaz 90 km/saate ayarlı olsa da yüklü tehlikeli madde aracının otoyoldaki yasal sınırı 70 km/saattir. ADR muayenesinin ayrıntılarını ADR uygunluk belgesi ve muayenesi yazısında anlattık.
Tehlikeli madde aracında takip mesafesi kaç metre olmalı?
Yerleşim yerleri dışındaki karayollarında tehlikeli madde taşıyan araç sürücüsü, önündeki aracı en az 50 metre mesafeden izler (Karayolları Trafik Yönetmeliği Md. 107). Aynı kural Md. 132/f'de tekrarlanır ve duraklama hâlinde araçlar arasında 20 metrelik mesafe bırakılmasını da ekler.
Genel takip kuralı da yürürlüktedir. Sürücü, önündeki aracı kilometre cinsinden hızının en az yarısı kadar metreden ya da 2 saniyede alacağı yol kadar mesafeden izler (Md. 107). 2918 sayılı Kanun Md. 56/1-c de sürücülerin önlerindeki aracı yönetmelikte belirtilen güvenli mesafeden izlemesini zorunlu tutar.
Hesaplı örnek. Yüklü tanker otoyolda 70 km/saatle gidiyor.
| Kural | Hesap | Mesafe |
|---|---|---|
| Hızın yarısı (Md. 107) | 70 / 2 | 35 m |
| 2 saniye (Md. 107) | 70 km/saat = 19,4 m/s; 19,4 x 2 | Yaklaşık 39 m |
| Tehlikeli madde aracı, yerleşim dışı (Md. 107, 132/f) | Sabit alt sınır | 50 m |
En uzun mesafe uygulanır: 50 metre. Şehirlerarası çift yönlü yolda 50 km/saatle giden araçta genel kural yalnızca 25 metre verir; tehlikeli madde kuralı yine 50 metredir.
Sınıf 1 patlayıcı taşıyan araçlar için ADR ayrıca konvoy kuralı koyar: konvoy hâlinde her taşıma birimi ile bir sonraki arasında en az 50 metre bırakılır. Yükleme ya da boşaltma için kamuya açık bir yerde duran Sınıf 1 araçları arasında da en az 50 metre olur; aynı taşıma biriminin araçları bu kuralın dışındadır (ADR 8.5, S1 (4) (d) ve (5) (a)).
Tanker nereye park edilir? 300 metre kuralı
Yüklü ya da boşaltıldığı hâlde temizlenmemiş tanker, doldurma ve boşaltma süresi dışında ya işletmenin kendi sahasındaki park alanına ya da yerleşim yerlerinde okul, kamu binası, alışveriş merkezi ve ibadethane gibi yerlerin 300 metre dışında kalan, il trafik komisyonunca onaylanan veya UKOME (Ulaşım Koordinasyon Merkezi) kararıyla belirlenen otopark ya da park alanlarına park edilir (Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik Md. 5/5).
Kuralın üç unsuru vardır:
- Kapsam tankerdir. Md. 5/5 tankerlerden söz eder; ambalajlı yük taşıyan kamyon bu fıkranın değil, ADR 8.4'ün ve trafik yönetmeliğinin konusudur.
- Boş ama temizlenmemiş tanker de kapsamdadır. Tankın boşaltılmış olması yetmez; temizlenmiş olması gerekir.
- Yer listesi kapalı değildir. Metin "gibi" der; okul, kamu binası, AVM ve ibadethane örnektir.
Bu fıkraya aykırı park, taşımacıya 5.791 TL idari para cezası doğurur (Md. 36/1-b; 17/10/2026 tutarı). İlinizdeki onaylı tanker otoparklarını il trafik komisyonu ya da büyükşehirlerde UKOME kararlarından öğrenebilirsiniz.
Trafik yönetmeliğinin kendisi de tüm tehlikeli madde araçları için gözetim ister: park etme ya da duraklama hâlinde araç, sürücü, hizmetli veya bir bekçinin gözetiminde bulundurulur (Karayolları Trafik Yönetmeliği Md. 132/e-5).
ADR'de araç gözetimi (8.4) ne zaman zorunludur?
ADR Bölüm 8.4'teki gözetim kuralı, Tablo A'nın (19) numaralı sütununda S1(6) ya da S14–S24 arasında bir kod bulunan maddeler, ilgili kodda yazan miktarın üzerinde taşındığında uygulanır (ADR 8.4.1). Hangi kodun hangi eşiği koyduğu Bölüm 8.5'tedir:
| Kod (8.5) | 8.4 gözetimi ne zaman uygulanır? |
|---|---|
| S1 (6) | Sınıf 1: Bölüm 1.1, 1.2, 1.3C ve 1.5'te 0 kg'dan; 1.3 (C dışı), 1.4 ve 1.6'da 50 kg net patlayıcı kütleden fazlası. Sayılan bazı 1.4 UN numaralarında 0 kg |
| S14 | Her miktarda |
| S15 | Her miktarda; yük bölmesi kilitliyse ya da ambalajlar yasa dışı boşaltmaya karşı başka şekilde korunuyorsa uygulanmaz |
| S16 | Araçtaki toplam kütle 500 kg'ı aşarsa |
| S17 | 1.000 kg'ı aşarsa |
| S18 | 2.000 kg'ı aşarsa |
| S19 | 5.000 kg'ı aşarsa |
| S20 | Ambalajlı yükte 10.000 kg'ı ya da tankta 3.000 litreyi aşarsa |
| S21 | Sınıf 7'de her miktarda; bölme kilitli ve dış yüzeyde doz hızı 5 µSv/saati aşmıyorsa uygulanmaz |
| S22 | Ambalajlı yükte 5.000 kg'ı ya da tankta 3.000 litreyi aşarsa |
| S23 | Dökme ya da tankla taşımada 3.000 kg ya da 3.000 litreyi aşarsa |
| S24 | 100 kg'ı aşarsa |
Kodun hangi maddede olduğuna ürünün Tablo A satırından bakılır. Birkaç örnek: LPG (UN 1965) satırında S2 ve S20, susuz amonyak (UN 1005) satırında S14 yer alır. Yani yüklü bir LPG tankeri 3.000 litreyi aştığı anda gözetim kuralına girer; susuz amonyak taşıyan araç ise miktarı ne olursa olsun girer. Tablo A'nın okunuşunu UN numarası nedir yazısında anlattık.
S1(6), S16 ve S21 bir adım daha ileri gider: bu maddeler 1.10.3 kapsamındaysa, yani yüksek sonuçlu tehlikeli maddeyse, kötü niyetli bir eylemi önlemek ve kayıp ya da yangında sürücüyü ve yetkilileri uyarmak için güvenlik planına göre her an gözetim altında tutulur. Bu planın içeriğini tehlikeli madde güvenlik planı yazısında ele aldık.
Gözetimsiz park nerede yapılabilir? ADR 8.4.1'deki sıra
Gözetim gerektiren araç ya gözetim altında tutulur ya da güvenli bir depo veya güvenli fabrika sahasında gözetimsiz park edilebilir. Böyle bir tesis yoksa, araç gerekli emniyet önlemleri alındıktan sonra aşağıdaki yerlerden birine, sırayla, ayrı bir konumda park edilir (ADR 8.4.1):
- (a) Yükün niteliği ve sürücünün nerede olduğu bildirilmiş bir görevlinin gözetimindeki otopark.
- (b) Aracın başka araçlardan zarar görmesinin beklenmediği kamuya açık ya da özel otopark.
- (c) Kamu yolundan ve konutlardan ayrılmış, halkın normalde geçmediği ya da toplanmadığı uygun açık alan.
Sıra bağlayıcıdır: (b) ancak (a) yoksa, (c) ancak (a) ve (b) yoksa kullanılır. Yüklü MEMU'lar da gözetim altında tutulur ya da güvenli tesiste park edilir; boş ve temizlenmemiş MEMU bu kuraldan muaftır.
Girişteki LPG tankerine dönelim. UN 1965 tankta 3.000 litreyi aştığı için S20 gereği 8.4 uygulanır. Dinlenme tesisinin genel otoparkı, ancak görevli gözetimindeki bir otopark (a) yoksa ve araç diğer araçlardan zarar görmeyecek bir konumdaysa (b) seçeneği olarak düşünülebilir. Türkiye'de buna bir de Md. 5/5 eklenir: tanker, onaylı park alanında ya da işletme sahasında durmalıdır. İki kuralı birlikte karşılamanın en güvenli yolu, sürücü dinlenme saatlerini onaylı tanker otoparklarına ya da müşteri ve tedarikçi tesislerine göre planlamaktır.
Park ve mola sırasında başka hangi kurallar uygulanır?
Tehlikeli madde taşıyan hiçbir araç el freni çekilmeden park edilemez; freni olmayan römorklar en az bir takozla sabitlenir (ADR 8.3.7). Türk yönetmeliği de sürücüye, yüklü taşıtı park hâlindeyken el freni çekili tutma yükümlülüğü verir (Md. 23/1-e).
Mola ve park sırasında sık unutulan diğer kurallar:
- Sigara yasağı: Elleçleme sırasında araçların yakınında ve içinde sigara içilmez; yasak elektronik sigarayı da kapsar (8.3.5).
- Motor: Yükleme ve boşaltma sırasında, pompa ya da diğer ekipmanı çalıştırmak gerekmedikçe motor durdurulur (8.3.6; Md. 23/1-d).
- Yerleşim yerinden uzak mola: Tablo A'da S8 ya da S9 kodu olan maddelerde servis molaları mümkün olduğunca yerleşim yerlerinin ve kalabalık yerlerin yakınında verilmez; uzun duruş için yetkili makamın onayı gerekir (8.5, S8 ve S9). S8'de bu kural taşıma biriminde 2.000 kg'ı aşan yükte işler.
- Arıza: Tehlikeli madde taşıyan araç yolda bozulursa her durumda kırmızı ışıklı cihaz kullanılır ve araç başında beklenerek gözetim altında tutulur (Karayolları Trafik Yönetmeliği Md. 135/b).
1.1.3.6 muafiyetinde gözetim kuralları geçerli mi?
Evet. ADR 1.1.3.6 muafiyeti, taşıma birimi başına eşik altında kalan ambalajlı taşımada Kısım 8'in büyük bölümünü kaldırır; ancak Bölüm 8.4'ü ve Bölüm 8.5'teki S1(3) ve (6), S2(1), S4, S5, S14–S21 ve S24 hükümlerini açıkça yürürlükte bırakır (1.1.3.6.2). Yani turuncu plakasız giden bir araç, yükü S14 ya da S15 kodlu bir maddeyse yine gözetim kuralına tabidir.
Pratikte en sık karşılaşılan durum, S14 ya da S15 kodlu küçük miktarlardır: araçta plaka yoktur, sürücü yükü "muaf" sanar ve aracı sokakta bırakır. Muafiyetin neyi kaldırıp neyi bıraktığını ADR 1.1.3.6 muafiyeti yazısında tablo hâlinde gösterdik.
Hız ve takip mesafesi açısından da durum benzerdir. Karayolları Trafik Yönetmeliği Md. 100 ve 107, "tehlikeli madde taşıyan araç" ifadesini kullanır ve 1.1.3.6'ya göre bir ayrım yapmaz. Eşik altı yükte bu sınırların nasıl uygulanacağı konusunda resmî bir yorum bulamadık; denetimde tartışma yaşamamak için aracı tehlikeli madde aracı gibi sürmeyi öneririz.
Rota, park yeri ve mola planını yüke göre hazırlamak, TMGD'nin (tehlikeli madde güvenlik danışmanı) sürücü talimatlarına ve güvenlik planına yazdığı konulardandır. ASAL TMGD, İstanbul, Kocaeli, Tekirdağ, Kırklareli ve Edirne'de tehlikeli madde güvenlik danışmanlığı kapsamında bu planları hazırlamanıza destek verir; hizmetin kapsamını TMGD hizmet ücreti ve sözleşmesi yazısında anlattık.
Sık sorulan sorular
Tehlikeli madde taşıyan araçların otoyolda hız sınırı kaç?
70 km/saat. Yerleşim yeri içinde 30, şehirlerarası çift yönlü yolda 50, bölünmüş yolda 60 km/saattir (Karayolları Trafik Yönetmeliği Md. 100). Yoldaki levha daha düşük bir değer gösteriyorsa levhaya uyulur.
Boş tanker hangi hızla gider?
Boş olarak trafiğe çıkan tehlikeli madde aracı kendi sınıfının hızıyla sürülebilir (Md. 100). Boşaltılmış ama temizlenmemiş tankla dönen aracı yüklü gibi sürmenizi öneririz.
Tehlikeli madde aracında takip mesafesi kaç metre?
Yerleşim yerleri dışında en az 50 metre (Md. 107). Duraklama hâlinde tehlikeli madde araçları arasında 20 metre bırakılır (Md. 132/f).
Tanker nereye park edilir?
Doldurma ve boşaltma dışında, işletmenin kendi sahasına ya da okul, kamu binası, AVM ve ibadethane gibi yerlerin 300 metre dışındaki, il trafik komisyonunca onaylı veya UKOME kararıyla belirlenmiş otoparklara (Yönetmelik Md. 5/5).
Tankeri izinsiz yere park etmenin cezası ne kadar?
17/10/2026 metnine göre taşımacıya 5.791 TL'dir (Md. 36/1-b).
Hangi yüklerde araç gözetim altında tutulmalı?
Tablo A sütun (19)'da S1(6) ya da S14–S24 kodu bulunan maddeler, kodda yazan eşiği aştığında (ADR 8.4.1). Örneğin S20 kodlu LPG'de eşik tankta 3.000 litre, ambalajlıda 10.000 kg'dır.
1.1.3.6 kapsamındaki araç gözetimsiz bırakılabilir mi?
Yükün koduna bağlıdır. 1.1.3.6 muafiyeti 8.4'ü ve S14–S21, S24 hükümlerini kaldırmaz (ADR 1.1.3.6.2); bu kodlar eşiği aşıyorsa gözetim kuralı uygulanır.
Kaynaklar 10 resmî metin ve çapraz kontrol
Resmî
- ADR 2025 Cilt I, ECE/TRANS/352 Vol. I (UNECE; 1.1.3.6.2, Tablo A UN 1005 ve UN 1965 sütun (19)): https://unece.org/sites/default/files/2025-01/2412006_E_ECE_TRANS_352_Vol.I_WEB_0.pdf
- ADR 2025 Cilt II, ECE/TRANS/352 Vol. II (UNECE; 8.3.5, 8.3.6, 8.3.7, 8.4.1, 8.5 S1, S8, S9, S14–S24, 9.2.6): https://unece.org/sites/default/files/2025-01/2412010_E_ECE_TRANS_352_Vol.II_WEB.pdf
- UNECE, ADR 2025 dosyaları: https://unece.org/adr-2025-files
- Karayolları Trafik Yönetmeliği, RG 18/7/1997, sayı 23053 mükerrer (Md. 107, 132, 135 ilk metin): https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/23053_1.pdf
- Karayolları Trafik Yönetmeliğinde Değişiklik, RG 1/9/2010 (Md. 100 tablosu ve fıkraları): https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2010/09/20100901-6.htm
- Karayolları Trafik Yönetmeliğinde Değişiklik, RG 19/2/2014, sayı 28918 (Md. 100, römorklu araçlarda 10 km/saat kuralının istisnaları): https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/02/20140219-8.htm
- Karayolları Trafik Yönetmeliğinde Değişiklik, RG 17/4/2015, sayı 29329 (Md. 100, tehlikeli madde taşıyan araçlar satırı): https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150417-3.htm
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (Md. 51, 56): https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.2918.pdf
- Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik, RG 18/6/2022, sayı 31870 (Md. 5/5, 23/1-d, e, h): https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/06/20220618-8.htm
- Değişiklik Yönetmeliği, RG 17/10/2026, sayı 33403 (Md. 36/1-b ve n tutarları): https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/10/20261017-9.htm
Çapraz kontrol
- orgTR, Karayolları Trafik Yönetmeliği konsolide metni (Md. 100, 107, 132 değişiklik notlarıyla): https://orgtr.org/karayollari-trafik-yonetmeligi/
Hız ve mesafe değerleri Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin Resmî Gazete'de yayımlanan metinlerine, gözetim kuralları UNECE'nin yayımladığı ADR 2025 İngilizce metnine, ceza tutarları 17/10/2026 tarihli ve 33403 sayılı Resmî Gazete metnine dayanır. Trafik levhaları ve il trafik komisyonu kararları bu sınırları yerel olarak değiştirebilir. Bu sayfa hukuki danışmanlık değildir.









