İçindekiler
- ADR 1.1.3.6 muafiyeti nedir?
- Taşıma kategorisi nedir?
- Taşıma birimi başına miktar sınırları nelerdir?
- Karışık yükte 1000 puan nasıl hesaplanır?
- Hesaplı saha örnekleri
- Eşik altında hangi ADR hükümleri uygulanmaz?
- Eşik altında hangi kurallar yine de uygulanır?
- Yaygın yanlışlar
- 1.1.3.6 muafiyeti TMGD muafiyeti ve muafiyet raporuyla aynı şey mi?
- Sık sorulan sorular
Kısaca
- ADR 1.1.3.6 muafiyeti, bir taşıma birimindeki ambalajlı tehlikeli madde miktarı taşıma kategorisine bağlı sınırı aşmıyorsa bazı ADR hükümlerini kaldırır.
- Taşıma kategorisi Tablo A'nın 15. sütununun üst satırında yazar; 0'dan 4'e kadar beş kategori vardır.
- Sınırlar: kategori 0 için 0, kategori 1 için 20, kategori 2 için 333, kategori 3 için 1000, kategori 4 için sınırsız (ADR 1.1.3.6.3).
- Karışık yükte miktarlar 50, 3 ve 1 ile çarpılıp toplanır; toplam 1000'i geçmemelidir (ADR 1.1.3.6.4).
- Eşik altında da taşıma evrakı, en az bir adet 2 kg kuru tozlu söndürücü ve ADR Bölüm 1.3 eğitimi gerekir.
Depodan çıkan kamyonette birkaç bidon tiner, bir varil dizel, belki birkaç gaz tüpü var. Soru hep aynıdır: Bu araca turuncu plaka takılacak mı, sürücüde yazılı talimat olacak mı? Cevap ADR 1.1.3.6 muafiyetindedir ve bir puan hesabıyla bulunur.
Bu sayfa 1.1.3.6'yı ADR 2025 İngilizce resmî metnindeki paragraf numaralarıyla anlatır: taşıma kategorileri, miktar sınırları, karışık yük hesabı, hesaplı saha örnekleri ve eşik altında kalkan ve kalmayan kurallar. TMGD bulundurma muafiyetini ve muafiyet raporunu ise yalnızca farkı göstermek için anlatır; o konular ayrı sayfalardadır.
ADR 1.1.3.6 muafiyeti nedir?
ADR 1.1.3.6 muafiyeti, aynı taşıma biriminde ambalajlı olarak taşınan tehlikeli maddelerin miktarı 1.1.3.6.3 tablosundaki sınırı ya da karışık yükte 1.1.3.6.4'e göre hesaplanan 1000 değerini aşmıyorsa, ADR'nin bazı bölümlerinin uygulanmamasıdır. Muafiyet tam serbestlik değildir; hangi hükümlerin kalktığı 1.1.3.6.2'de tek tek sayılır.
Üç noktayı baştan netleştirelim:
- Hesap birimi taşıma birimidir. Firma, sevkiyat ya da yıl değil; o araçta o anda bulunan toplam yük.
- Yalnızca ambalajlı taşıma. 1.1.3.6.2 metni, maddelerin "ambalajlar içinde" taşınabileceğini söyler. Tanker ve dökme taşıma bu muafiyetten yararlanmaz.
- Bazı yükler hesaba girmez. Sınırlı miktar (Bölüm 3.4) ve istisnai miktar (Bölüm 3.5) paketleri ile 1.1.3.6.5'te sayılan diğer muafiyetler (1.1.3.1'in bazı bentleri, 1.1.3.2 – 1.1.3.5, 1.1.3.7, 1.1.3.9 ve 1.1.3.10) toplama katılmaz.
Taşıma kategorisi nedir, Tablo A'da hangi sütunda yazar?
Taşıma kategorisi, ADR'nin her tehlikeli madde kaydına 1.1.3.6 hesabı için atadığı 0, 1, 2, 3 veya 4 rakamıdır. ADR 1.1.3.6.1'e göre kategori, Bölüm 3.2 Tablo A'nın 15. sütununda gösterilir. Sütunun üst satırı taşıma kategorisini, parantez içindeki alt satırı tünel kısıtlama kodunu verir.
Örnek okuma, ADR 2025 Tablo A'dan:
| UN No. | Madde | Paketleme grubu | Sütun 15 | Taşıma kategorisi |
|---|---|---|---|---|
| UN 1263 | Boya / boya ile ilgili malzeme (tiner dahil) | I | 1 (D/E) | 1 |
| UN 1263 | Boya / boya ile ilgili malzeme | II | 2 (D/E) | 2 |
| UN 1263 | Boya / boya ile ilgili malzeme | III | 3 (D/E) | 3 |
Aynı UN numarası, paketleme grubuna göre farklı kategoriye düşer. Bu yüzden kategoriyi UN numarasından tahmin etmeyin; Güvenlik Bilgi Formu'nun 14. bölümündeki UN numarası ve paketleme grubuyla Tablo A'daki doğru satırı bulun. Bu okuma için GBF Bölüm 14 ve UN numarası nedir yazılarımıza bakabilirsiniz.
Boş ve temizlenmemiş ambalaj için de kural vardır (1.1.3.6.1): kategori 0 madde içermiş ambalaj kategori 0'dır; diğer kategorilerdeki maddeleri içermiş temizlenmemiş boş ambalaj kategori 4'tür.
Taşıma birimi başına miktar sınırları nelerdir?
ADR 1.1.3.6.3 tablosuna göre, yük tek bir kategorideyse taşıma birimi başına azami toplam miktar şöyledir: kategori 0 için 0, kategori 1 için 20, kategori 2 için 333, kategori 3 için 1000, kategori 4 için sınırsız. Tablonun dipnotuna göre her kategorideki azami miktar, 1000 hesaplanmış değerine karşılık gelir.
| Taşıma kategorisi | Tipik kapsam (1.1.3.6.3 özetle) | Azami toplam miktar | Karışık yük çarpanı (1.1.3.6.4) |
|---|---|---|---|
| 0 | Bazı Sınıf 1 patlayıcılar, kategori 0 tanımlı belirli UN numaraları, Sınıf 7'nin belirli kayıtları | 0 (muafiyet yok) | Uygulanmaz |
| 1 | Kategori 0'da olmayan paketleme grubu I maddeleri, belirli Sınıf 1 ve Sınıf 2 grupları | 20 | 50 |
| 1 (dipnot a) | UN 0081, 0082, 0084, 0241, 0331, 0332, 0482, 1005 ve 1017 | 50 kg | 20 |
| 2 | Kategori 0, 1 veya 4'te olmayan paketleme grubu II maddeleri, Sınıf 2 F grubu (örneğin LPG), F grubu aerosoller | 333 | 3 |
| 3 | Kategori 0, 2 veya 4'te olmayan paketleme grubu III maddeleri, Sınıf 2 A ve O grupları | 1000 | 1 |
| 4 | 1.4S, tabloda sayılan belirli UN numaraları, temizlenmemiş boş ambalajlar (kategori 0 hariç) | Sınırsız | Hesaba katılmaz |
Miktarın birimi maddenin hâline göre değişir (1.1.3.6.3, tablonun altındaki açıklama):
- Sıvılar: litre cinsinden toplam miktar.
- Katılar, sıvılaştırılmış gazlar, soğutularak sıvılaştırılmış gazlar ve çözünmüş gazlar: kg cinsinden net kütle.
- Sıkıştırılmış gazlar, adsorbe gazlar ve basınç altındaki kimyasallar: kabın litre cinsinden su kapasitesi.
- Nesneler: ambalajsız toplam kütle; Sınıf 1 nesnelerinde patlayıcı maddenin net kütlesi.
Brüt kütle hesaba girmez. 20 litrelik bidonun ambalaj ağırlığı da, paletin ağırlığı da sayılmaz.
Karışık yükte 1000 puan nasıl hesaplanır?
ADR 1.1.3.6.4'e göre farklı kategorilerdeki maddeler aynı taşıma biriminde taşınıyorsa, kategori 1 miktarı 50 ile, kategori 1'in (a) dipnotundaki maddeler 20 ile, kategori 2 miktarı 3 ile çarpılır; kategori 3 miktarı olduğu gibi eklenir. Bu toplam 1000'i aşmamalıdır. Kategori 4 toplama girmez.
Adım adım:
- Araçtaki her tehlikeli maddenin UN numarasını ve paketleme grubunu belirleyin.
- Tablo A'nın 15. sütunundan taşıma kategorisini okuyun.
- Sınırlı miktar, istisnai miktar ve 1.1.3.6.5'te sayılan diğer muaf yükleri ayırın.
- Her maddenin miktarını doğru birimle yazın: sıvıda litre, katıda ve sıvılaştırılmış gazda net kg.
- Kategori 1'i 50 (dipnottakileri 20), kategori 2'yi 3 ile çarpın; kategori 3'ü 1 ile alın.
- Sonuçları toplayın. Toplam 1000 veya altındaysa 1.1.3.6.2 muafiyeti uygulanır; üstündeyse ADR'nin tamamı uygulanır.
- Toplam miktarı ve hesaplanmış değeri taşıma evrakına yazın (5.4.1.1.1 (f), Not 1).
Kategori 0 madde araca girdiği anda hesap biter. Sınırı 0'dır; bir gram bile muafiyeti kaldırır.
Hesaplı saha örnekleri: araç muaf mı?
Aşağıdaki üç örnek, aynı kamyonete yük eklendikçe sonucun nasıl değiştiğini gösterir. Kategoriler 1.1.3.6.3 tablosundan ve Tablo A'dan alınmıştır: UN 1263 tiner, paketleme grubu II, kategori 2; UN 1202 dizel yakıt, paketleme grubu III, kategori 3; UN 1965 LPG (Sınıf 2, F grubu), kategori 2.
| Örnek | Yük | Hesap | Toplam | Sonuç |
|---|---|---|---|---|
| A | 10 bidon x 20 L tiner (UN 1263, PG II) | 200 L x 3 = 600 | 600 | Muaf (1000 altı) |
| B | A'daki tiner + 300 L dizel (UN 1202, PG III) | 600 + 300 x 1 = 900 | 900 | Muaf |
| C | B'deki yük + 4 tüp x 12 kg LPG (UN 1965) | 900 + 48 kg x 3 = 144 | 1044 | Muaf değil, ADR tam uygulanır |
C örneğinde iki tiner bidonu indirilirse hesap değişir: 160 L x 3 = 480, artı 300, artı 144, toplam 924. Araç yeniden muafiyet sınırının altına iner. Yükleme planı bu yüzden puan hesabıyla birlikte yapılır; "bir bidon daha sığar" kararı plaka kararıdır.
A örneğini tek kategori kuralıyla da okuyabilirsiniz: kategori 2 için sınır 333 litredir, 200 litre bunun altındadır. İki yol aynı sonuca çıkar, çünkü 333 x 3 yaklaşık 1000'dir.
Eşik altında hangi ADR hükümleri uygulanmaz?
ADR 1.1.3.6.2'ye göre sınırın altında kalan taşımada şu hükümler uygulanmaz: Bölüm 1.10 güvenlik hükümleri (istisnaları hariç), Bölüm 5.3 levha ve turuncu plaka, Kısım 5.4.3 yazılı talimat, Bölüm 7.2 (V5 ve V8 hariç), 7.5.11'deki CV1, Kısım 8'in sayılan maddeler dışındaki hükümleri ve Kısım 9 araç onayı.
Pratikte bu şu anlama gelir:
- Turuncu plaka takılmaz. Turuncu renkli plaka işaretlemesi Bölüm 5.3'tedir (5.3.2) ve bölümün tamamı kalkar. Kodların nasıl okunduğunu turuncu plaka ve tehlike numarası yazısında anlattık.
- Yazılı talimat zorunlu değildir. 5.4.3 kalkar; 8.1.2.1'in yalnızca (a) bendi korunur.
- ADR araç uygunluk belgesi aranmaz. Kısım 9 uygulanmaz.
- ADR sürücü eğitim sertifikası (8.2.1) ADR açısından aranmaz. Kısım 8'in korunan maddeleri arasında 8.2.1 yoktur.
- Güvenlik planı hükümleri işlemez. Bölüm 1.10 kalkar; Sınıf 1'in yüksek sonuçlu tehlikeli maddeleri ve aktivitesi A2 değerini aşan UN 2910 ve 2911 Sınıf 7 istisnai paketleri hariç.
Eşik altında hangi kurallar yine de uygulanır?
Muafiyet yalnızca sayılan hükümleri kaldırır; geri kalan ADR uygulanmaya devam eder. Eşik altında da taşıma evrakı (5.4.1 ve 8.1.2.1 (a)), en az bir adet 2 kg kuru tozlu yangın söndürücü (8.1.4.2), Bölüm 1.3'e göre eğitim (8.2.3), ambalaj, işaret ve etiket kuralları, 8.3.3, 8.3.4 ve 8.3.5 yasakları, Bölüm 8.4 (araç gözetimi) ve Bölüm 8.5'in S1(3) ve (6), S2(1), S4, S5, S14 – S21 ve S24 hükümleri geçerlidir.
| Konu | Eşik altında durum | Dayanak |
|---|---|---|
| Turuncu plaka, levha | Gerekmez | 1.1.3.6.2, Bölüm 5.3 |
| Yazılı talimat | Gerekmez | 1.1.3.6.2, 5.4.3 |
| Taşıma evrakı | Gerekir; her kategori için toplam miktar ve hesaplanmış değer yazılır | 5.4.1.1.1 (f) Not 1, 8.1.2.1 (a) |
| Yangın söndürücü | En az 1 adet, asgari 2 kg kuru toz; mühürlü, muayene tarihli, kolay erişilir | 8.1.4.2 – 8.1.4.5 |
| Sürücü ve personel eğitimi | Bölüm 1.3'e uygun eğitim gerekir | 8.2.3 |
| Ambalaj, işaret, etiket | Tam uygulanır | Kısım 4, Bölüm 5.2 (muafiyet listesinde yok) |
| Ambalaj açma, aydınlatma, sigara | Ambalaj açılmaz; kıvılcım üretebilecek metal yüzeyli portatif lamba kullanılmaz; sigara ve elektronik sigara yasak | 8.3.3, 8.3.4, 8.3.5 |
| Araç onayı | Aranmaz | Kısım 9 |
Taşıma evrakının ayrıntısını tehlikeli madde taşıma evrakı, araç ekipmanını yazılı talimat ve araç ekipmanları yazılarında anlattık.
SRC5 için bir not: ADR 1.1.3.6.2, 8.2.1 sürücü sertifikasını kaldırır ama 8.2.3 eğitimini korur. Türkiye'de ise Karayolu Yönetmeliği Md. 5/4, ADR'ye uygun tehlikeli madde taşımacılığı yapacak sürücüler için SRC5'i zorunlu tutar ve 2022 metninde 1.1.3.6'ya özel ayrı bir istisna cümlesi yoktur. Bu yüzden eşik altı taşımada da SRC5'li sürücü çalıştırmanızı, aksi durumda uygulamayı Bölge Müdürlüğü'nden yazılı teyit etmenizi öneririz.
Yaygın yanlışlar: "1000 kg altı serbest" neden yanlış?
Sektörde "1000 kilonun altı serbest" cümlesi dolaşır. Yanlış; çünkü 1000 bir puan değeridir, kilogram değildir (1.1.3.6.4). Kilogram ya da litre sınırı kategoriye göre 0, 20, 333 veya 1000'dir. Kategori 2 bir maddede sınır 333 litredir; 900 litre tiner muaf değildir.
Diğer sık yanlışlar:
- "Muafiyette hiçbir evrak gerekmez." Taşıma evrakı gerekir ve 1.1.3.6 uygulanıyorsa her kategori için toplam miktar ile hesaplanmış değer yazılır (5.4.1.1.1 (f), Not 1).
- "Söndürücü de gerekmez." 8.1.4.2, 1.1.3.6 kapsamındaki taşıma birimi için en az bir adet 2 kg söndürücü ister.
- "Brüt ağırlıkla hesaplarım." Hesap sıvıda litre, katıda net kg ile yapılır; ambalaj sayılmaz.
- "Tankerde de geçerli." 1.1.3.6.2 yalnızca ambalajlı taşımadan söz eder.
- "Hesaba sınırlı miktar paketlerini de katarım." 1.1.3.6.5'e göre 1.1.3.2 – 1.1.3.5 arasındaki muafiyetler toplama katılmaz; sınırlı ve istisnai miktar bu aralıktadır (1.1.3.4.2 ve 1.1.3.4.3). Ayrıntılar sınırlı miktar ve istisnai miktar yazısında.
1.1.3.6 muafiyeti TMGD muafiyeti ve muafiyet raporuyla aynı şey mi?
Hayır. ADR 1.1.3.6 muafiyeti, tek bir taşıma biriminde hangi ADR hükümlerinin uygulanmayacağını belirleyen teknik bir taşıma muafiyetidir. TMGD muafiyeti ise faaliyet belgesi olan işletmenin danışman tutup tutmayacağını belirler ve Karayolu Yönetmeliği Md. 8/1'deki üç istisnaya dayanır. Muafiyet raporu yalnızca bu ikinci durumu belgeler.
| Soru | Cevabı veren metin | Neye bakar |
|---|---|---|
| Bu araca turuncu plaka takılacak mı? | ADR 1.1.3.6 | Taşıma birimindeki miktar ve kategori |
| Faaliyet belgesi (TMFB) almak zorunda mıyım? | Yönetmelik Md. 7 | Her faaliyet konusu için ayrı hesaplanan son takvim yılı tonajı (20 ton) ve sınıf |
| TMGD hizmeti almak zorunda mıyım? | Yönetmelik Md. 8/1 | Faaliyet konusu ve taşımacı filosu kapasitesi |
| Muafiyetimi her yıl belgelemeli miyim? | TMGDK Yönergesi Md. 12/7 | TMGD muafiyeti olan TMFB sahibi |
İki önemli sonuç çıkar. Birincisi, her sevkiyatı 1.1.3.6 altında kalan bir işletme yine TMFB ve TMGD kapsamında olabilir; çünkü Md. 7/2, Alıcı ve Boşaltan faaliyet konularının miktar hesabında yalnızca ADR Bölüm 3.3, 3.4 ve 3.5 kapsamındaki işlemleri dışarıda bırakır, 1.1.3.6 taşımalarını değil. İkincisi, faaliyet tespit raporu tehlikeli maddeleri UN numarasına, taşıma kategorisine ve sınıfına göre miktar bazında değerlendirir (Md. 10/1-a); taşıma kategorisi bu yüzden belge dosyasında da karşınıza çıkar.
Kimin danışman tutmak zorunda olduğunu TMGD bulundurma zorunluluğu, muafiyetin nasıl belgelendiğini muafiyet raporu sayfasında anlattık.
Yükleme planlarınızı puan hesabıyla kurmak, taşıma evrakı şablonunu 5.4.1'e göre düzenlemek ve sürücü ile depo personelinin eğitimini kayda bağlamak için tehlikeli madde güvenlik danışmanlığı hizmetimizden yararlanabilirsiniz. ASAL TMGD, İstanbul, Kocaeli, Tekirdağ, Kırklareli ve Edirne'de hizmet verir.
Sık sorulan sorular
ADR 1.1.3.6 muafiyeti nedir?
Bir taşıma birimindeki ambalajlı tehlikeli madde miktarı, taşıma kategorisine göre belirlenen sınırı (1.1.3.6.3) veya karışık yükte 1000 puanı (1.1.3.6.4) aşmıyorsa, 1.1.3.6.2'de sayılan ADR hükümlerinin uygulanmamasıdır.
Taşıma kategorisini nereden bulurum?
ADR Bölüm 3.2 Tablo A'nın 15. sütununun üst satırından (1.1.3.6.1). Parantez içindeki alt satır tünel kısıtlama kodudur.
1000 puan nasıl hesaplanır?
Kategori 1 miktarı 50 ile, kategori 2 miktarı 3 ile çarpılır, kategori 3 miktarı olduğu gibi eklenir; toplam 1000'i geçmemelidir (1.1.3.6.4). UN 1005 ve UN 1017 gibi dipnotlu kategori 1 maddelerinde çarpan 20'dir.
Eşik altında turuncu plaka takmam gerekir mi?
Hayır. Bölüm 5.3 levha ve turuncu plaka hükümleri 1.1.3.6.2 ile uygulanmaz. Yazılı talimat (5.4.3) da zorunlu değildir.
Eşik altında hangi ekipman zorunlu?
En az bir adet, asgari 2 kg kuru tozlu (veya eşdeğer) portatif yangın söndürücü (8.1.4.2). Söndürücü mühürlü, muayene tarihli ve kolay erişilebilir olmalıdır (8.1.4.4, 8.1.4.5).
Taşıma evrakı gerekir mi?
Evet. 5.4.1'e uygun evrak araçta bulunur (8.1.2.1 (a)) ve her taşıma kategorisi için toplam miktar ile hesaplanmış değer evraka yazılır (5.4.1.1.1 (f), Not 1).
1.1.3.6 altında kalırsam TMGD'den muaf olur muyum?
Hayır. TMGD muafiyeti Karayolu Yönetmeliği Md. 8/1'deki üç istisnaya bağlıdır; araç başına miktar hesabıyla ilgisi yoktur.
Kaynaklar 4 resmî metin ve çapraz kontrol
Resmî
- UNECE, ADR 2025 Cilt I, ECE/TRANS/352 Vol.I (1.1.3.4, 1.1.3.6.1 – 1.1.3.6.5, 3.2.1 sütun 15, Tablo A): https://unece.org/sites/default/files/2025-01/2412006_E_ECE_TRANS_352_Vol.I_WEB_0.pdf
- UNECE, ADR 2025 Cilt II, ECE/TRANS/352 Vol.II (5.4.1.1.1, 8.1.2.1, 8.1.4, 8.2.3, 8.3, 8.4, 8.5): https://unece.org/sites/default/files/2025-01/2412010_E_ECE_TRANS_352_Vol.II_WEB.pdf
- UNECE, ADR 2025 dosyaları ve değişiklikler sayfası: https://unece.org/adr-2025-files
- Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik, RG 18/6/2022, sayı 31870 (Md. 5/4, 7/2, 10/1): https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/06/20220618-8.htm
Çapraz kontrol
- BM Dijital Kütüphanesi, ECE/TRANS/352 ADR 2025 kayıt bilgileri: https://digitallibrary.un.org/record/4068196
ADR paragraf numaraları ve eşikler UNECE'nin yayımladığı ADR 2025 İngilizce metnine, Türk mevzuatı atıfları Resmî Gazete'deki 18/6/2022 tarihli yönetmelik metnine dayanır. UNECE, 1 Ocak 2027'de yürürlüğe girecek değişiklik taslaklarını yayımlamıştır; ADR 2027 metni bu numaraları değiştirebilir. Bu sayfa hukuki danışmanlık değildir.









