İçindekiler
- Sınırlı miktar (LQ) nedir?
- İstisnai miktar (EQ) nedir?
- Tablo A'da 7a ve 7b sütunları nasıl okunur?
- LQ ve EQ'da iç ambalaj ve koli sınırları nelerdir?
- Sınırlı miktar (LQ) işareti ve istisnai miktar (EQ) işareti nasıl olmalı?
- LQ taşıyan araç ne zaman işaretlenir?
- LQ ve EQ 1.1.3.6 hesabına girer mi?
- LQ ile EQ arasındaki fark nedir?
- E-ticaret, kozmetik ve aerosol örnekleri
- Sık sorulan sorular
Kısaca
- Sınırlı miktar (LQ) ADR Bölüm 3.4'te, istisnai miktar (EQ) Bölüm 3.5'te düzenlenir; izin verilen miktar Tablo A'nın 7a ve 7b sütunlarında yazar.
- LQ'da koli brüt kütlesi 30 kg'ı, streç veya shrink kaplı tepside 20 kg'ı geçemez (3.4.2, 3.4.3).
- EQ kodları E0 ile E5 arasıdır; E0 istisnai miktar olarak taşınamaz demektir (3.5.1.2).
- Azami kütlesi 12 tonu aşan taşıma biriminde LQ paketlerinin toplam brüt kütlesi 8 tonu geçerse araç önden ve arkadan LQ işaretiyle işaretlenir (3.4.13, 3.4.14).
- LQ ve EQ paketleri 1.1.3.6 puan hesabına girmez; personel eğitimi (Bölüm 1.3) iki rejimde de gerekir.
Parfüm, oje, deodorant, boya numunesi. E-ticaret deposundan çıkan tehlikeli madde paketlerinin çoğu turuncu plakasız gider. Dayanak iki ayrı rejimdir: sınırlı miktar ve istisnai miktar. İkisi sık karıştırılır; kodları, sınırları ve işaretleri farklıdır.
Bu sayfa sınırlı miktar ve istisnai miktar kurallarını ADR 2025 İngilizce resmî metnindeki paragraf numaralarıyla anlatır. Hava ve deniz kurallarını (ICAO Teknik Talimatları, IMDG Kod) yalnızca karayoluna etkisi kadar anlatır.
Sınırlı miktar (LQ) nedir?
Sınırlı miktar (LQ, limited quantities), ADR Bölüm 3.4'e göre Tablo A'nın 7a sütununda her madde için belirtilen iç ambalaj sınırını aşmayan ve Bölüm 3.4 şartlarına uyan paketlerdir. Bu paketler ADR'nin diğer hükümlerine tabi değildir; yalnızca 3.4.1'de sayılan hükümler uygulanır. 7a sütununda "0" yazan madde LQ olarak taşınamaz.
3.4.1'e göre LQ paketlerinde yine uygulanan hükümler:
- Kısım 1: Bölüm 1.1, 1.2, 1.3 (eğitim), 1.4 (güvenlik yükümlülükleri), 1.5, 1.6, 1.8 ve 1.9.
- Kısım 2: Sınıflandırmanın tamamı.
- Kısım 3: Bölüm 3.1, 3.2 ve 3.3 (61, 178, 181, 220, 274, 625, 633 ve 650 (e) özel hükümleri hariç).
- Kısım 4: 4.1.1.1, 4.1.1.2 ve 4.1.1.4 – 4.1.1.8 genel ambalaj hükümleri.
- Kısım 5: 5.1.2.1 (a) (i) ve (b), 5.1.2.2, 5.1.2.3, 5.2.1.10 ve 5.4.2.
- Kısım 6, 7 ve 8: sayılan maddeler; Kısım 8'den yalnızca 8.2.3, 8.6.3.3 ve 8.6.4.
Listede olmayan her şey kalkar. Pakette UN numarası ve tehlike etiketi yerine LQ işareti aranır; turuncu plaka (Bölüm 5.3), yazılı talimat (5.4.3) ve 5.4.1 taşıma evrakı zorunlu değildir.
İstisnai miktar (EQ) nedir?
İstisnai miktar (EQ, excepted quantities), ADR Bölüm 3.5'e göre çok küçük iç ambalajlarda taşınan ve Tablo A'nın 7b sütunundaki E kodunun sınırlarına uyan tehlikeli maddelerdir; nesneler bu rejimden yararlanamaz. 3.5.1.1'e göre bu paketler ADR'nin diğer hükümlerine tabi değildir; yalnızca Bölüm 1.3 eğitimi, Kısım 2 sınıflandırma ve paketleme grubu kriterleri ile 4.1.1.1, 4.1.1.2, 4.1.1.4 ve 4.1.1.6 ambalaj hükümleri uygulanır.
E kodları iki sınır koyar: iç ambalaj başına ve dış ambalaj başına azami net miktar (3.5.1.2).
| Kod | İç ambalaj başına azami net miktar | Dış ambalaj başına azami net miktar |
|---|---|---|
| E0 | İstisnai miktar olarak izin yok | İstisnai miktar olarak izin yok |
| E1 | 30 g / 30 ml | 1000 g / 1000 ml |
| E2 | 30 g / 30 ml | 500 g / 500 ml |
| E3 | 30 g / 30 ml | 300 g / 300 ml |
| E4 | 1 g / 1 ml | 500 g / 500 ml |
| E5 | 1 g / 1 ml | 300 g / 300 ml |
Katılar gram, sıvılar ve gazlar mililitre ile ölçülür. Gazlarda iç ambalaj için verilen hacim kabın su kapasitesidir. Farklı kodlu maddeler aynı dış ambalajda ise en kısıtlayıcı kodun sınırı uygulanır (3.5.1.3).
Çok küçük miktarlar için ayrı kural vardır: iç ambalajda en fazla 1 ml / 1 g, dış ambalajda en fazla 100 ml / 100 g içeren E1, E2, E4 ve E5 paketleri yalnızca 3.5.2 ve 3.5.3 hükümlerine tabidir (3.5.1.4).
Tablo A'da 7a ve 7b sütunları nasıl okunur?
Tablo A'nın 7a sütunu, sınırlı miktar taşımada iç ambalaj veya nesne başına azami miktarı verir; 7b sütunu ise istisnai miktar için E0 – E5 kodunu içerir (ADR 3.2.1). Aynı UN numarası paketleme grubuna göre farklı değerler taşıyabilir; bu yüzden okuma UN numarası ve paketleme grubuyla birlikte yapılır.
ADR 2025 Tablo A'dan örnekler:
| UN No. | Madde | Paketleme grubu | 7a (LQ) | 7b (EQ) |
|---|---|---|---|---|
| UN 1263 | Boya / boya ile ilgili malzeme (tiner dahil) | I | 500 ml | E3 |
| UN 1263 | Boya / boya ile ilgili malzeme | II | 5 L | E2 |
| UN 1263 | Boya / boya ile ilgili malzeme | III | 5 L | E1 |
| UN 1266 | Parfümeri ürünleri (alevlenebilir çözücülü) | II | 5 L | E2 |
| UN 1266 | Parfümeri ürünleri (alevlenebilir çözücülü) | III | 5 L | E1 |
| UN 1950 | Aerosoller, alevlenebilir (5F) | Yok | 1 L | E0 |
UN numarasını ve paketleme grubunu Güvenlik Bilgi Formu'nun 14. bölümünden alırsınız; okuma yöntemi GBF Bölüm 14 ve paketleme grupları yazılarındadır.
LQ ve EQ'da iç ambalaj ve koli sınırları nelerdir?
Sınırlı miktarda maddeler uygun dış ambalaj içindeki iç ambalajlara konur ve koli brüt kütlesi 30 kg'ı geçemez (3.4.2). Streç veya shrink kaplı tepsi kullanılıyorsa brüt kütle sınırı 20 kg'dır (3.4.3). İstisnai miktarda ise sınır kütle değil, E koduna göre iç ve dış ambalaj başına net miktardır (3.5.1.2).
LQ için ek kurallar:
- Aerosoller ve küçük gaz kapları için iç ambalaj gerekmez (3.4.2).
- Cam, porselen ya da bazı plastikler gibi kırılabilir iç ambalajlar, shrink kaplı tepside uygun ara ambalaja konur (3.4.3).
- Sınıf 8, paketleme grubu II sıvılar cam, porselen veya seramik iç ambalajdaysa uyumlu ve rijit bir ara ambalaja konur (3.4.4).
EQ için ek kurallar:
- İç ambalaj plastik (sıvılarda en az 0,2 mm), cam, porselen, seramik veya metal olur; kapak tel, bant gibi yollarla sabitlenir (3.5.2 (a)).
- İç ambalaj, yastık malzemeli bir ara ambalaja; sıvılarda iç ambalajın tüm içeriğini emecek emici malzemeyle konur (3.5.2 (b)).
- Ara ambalaj sağlam ve rijit bir dış ambalaja konur (3.5.2 (c)).
- Paket, 1,8 m yükseklikten düşürme dahil 3.5.3 testlerini geçebilecek yapıda olur.
- Bir araç veya konteynerdeki EQ paketi sayısı 1000'i geçemez (3.5.5).
Sınırlı miktar (LQ) işareti ve istisnai miktar (EQ) işareti nasıl olmalı?
Sınırlı miktar işareti (sahada "LQ etiketi" de denir), 45 derece döndürülmüş kare (baklava) biçimindedir; üst ve alt üçgenler ile çerçeve siyah, orta bölüm beyaz veya kontrast renktedir. Asgari ölçü 100 mm x 100 mm, çizgi kalınlığı 2 mm'dir (3.4.7.1). EQ işareti ise kırmızı veya siyah taralı kenarlı, asgari 100 mm x 100 mm bir karedir (3.5.4.2).
LQ işareti ayrıntıları:
- Paket küçükse işaret 50 mm x 50 mm'ye, çizgi 1 mm'ye indirilebilir (3.4.7.2).
- Ortasında "Y" harfi bulunan işaret, ICAO Teknik Talimatları Kısım 3 Bölüm 4'e uygun paketler içindir (3.4.8). Bu işareti taşıyan paket karayolunda 3.4.7 işaretini ayrıca taşımak zorunda değildir (3.4.9).
- LQ paketleri içeren bir dış koliyi (overpack) dışarıdan tüm işaretler görünmüyorsa, en az 12 mm harflerle "OVERPACK" yazısı ve bu bölümün işaretleri taşır (3.4.11).
EQ işareti ayrıntıları:
- İşaretin içinde, Tablo A'nın 5. sütunundaki birinci veya tek etiket numarası yazılır.
- Gönderen veya alıcının adı paketin başka bir yerinde yoksa işaretin içine yazılır (3.5.4.1).
- Taralı alan ve sembol aynı renktedir; siyah veya kırmızı, beyaz veya kontrast zemin üzerinde.
- EQ paketine eşlik eden bir belge (konşimento, CMR gibi) varsa, belgelerden en az biri "Dangerous Goods in Excepted Quantities" ibaresini ve paket sayısını içerir (3.5.6).
LQ taşıyan araç ne zaman işaretlenir? 8 ton ve 12 ton eşikleri
Azami kütlesi 12 tonu aşan bir taşıma birimi sınırlı miktarda tehlikeli madde taşıyorsa önden ve arkadan LQ işaretiyle işaretlenir (3.4.13 (a)). Ancak taşıma birimindeki LQ paketlerinin toplam brüt kütlesi 8 tonu geçmiyorsa bu işaretleme yapılmayabilir (3.4.14). Araç işareti asgari 250 mm x 250 mm olur (3.4.15).
Karar sırası:
- Taşıma biriminin azami kütlesi 12 tonu aşıyor mu? Aşmıyorsa araç işaretlemesi gerekmez.
- Aşıyorsa, araçtaki LQ paketlerinin toplam brüt kütlesini toplayın.
- Toplam 8 ton veya altındaysa işaretleme gerekmez (3.4.14).
- 8 tonu aşıyorsa araç önden ve arkadan 250 mm x 250 mm LQ işaretiyle işaretlenir (3.4.13 (a), 3.4.15).
- Araçta 5.3.2 uyarınca turuncu plaka gerektiren başka tehlikeli madde de varsa, yalnızca turuncu plaka ya da turuncu plaka ile LQ işareti birlikte kullanılabilir (3.4.13 (a)).
- LQ yükü indirildiğinde işaret sökülür veya örtülür (3.4.15).
Konteynerde kural benzerdir: azami kütlesi 12 tonu aşan taşıma birimindeki konteyner dört yüzünden işaretlenir; konteynerin işaretleri dışarıdan görünmüyorsa aynı işaret taşıma biriminin önüne ve arkasına konur (3.4.13 (b)). Turuncu plakanın kendisini turuncu plaka ve tehlike numarası yazısında anlattık.
Örnek: 18 ton azami kütleli bir kamyon, e-ticaret deposundan toplam 9 ton brüt LQ kolisiyle çıkıyor. İşaretleme gerekir. Aynı kamyon 6 tonla çıkıyorsa gerekmez. 3,5 tonluk bir panelvan ise yük miktarı ne olursa olsun 3.4.13 kapsamına girmez, çünkü azami kütlesi 12 tonun altındadır.
Sınırlı miktarda tehlikeli madde gönderen, taşımadan önce toplam brüt kütleyi taşımacıya izlenebilir bir biçimde bildirir (3.4.12): sipariş sistemi kaydı, e-posta ya da sevk irsaliyesinde ayrı bir satır gibi sonradan gösterilebilen bir kayıt. Sözlü bildirim bu şartı karşılamaz. Tam ADR yükünün evrakını tehlikeli madde taşıma evrakı yazısında anlattık.
LQ ve EQ 1.1.3.6 hesabına girer mi, eğitim gerekir mi?
Hayır, girmez. ADR 1.1.3.6.5'e göre 1.1.3.2 – 1.1.3.5 arasındaki muafiyetler 1.1.3.6 hesabında dikkate alınmaz; sınırlı miktar 1.1.3.4.2, istisnai miktar 1.1.3.4.3 kapsamındadır. Eğitim ise iki rejimde de gerekir: LQ'da Bölüm 1.3 ve 8.2.3 (3.4.1 (a) ve (h)), EQ'da Bölüm 1.3 (3.5.1.1 (a)).
Aynı araçta LQ kolileri ve tam ADR yükü varsa, 1000 puan hesabına yalnızca tam ADR yükü girer; hesabı ADR 1.1.3.6 muafiyeti yazısında anlattık.
Türk mevzuatında iki bağlantı noktası vardır:
- TMFB tonajı: Karayolu Yönetmeliği Md. 7/2'ye göre "Alıcı" ve "Boşaltan" faaliyet konularının miktar hesabında ADR Bölüm 3.3, 3.4 ve 3.5 kapsamındaki faaliyetler dikkate alınmaz. Hüküm bu iki faaliyet konusu için yazılmıştır.
- Faaliyet tespit raporu: Rapor, ADR Bölüm 3.3, 3.4 ve 3.5 kapsamındaki faaliyetlerin değerlendirilmesini içerir (Md. 10/1-ç).
LQ ile EQ arasındaki fark nedir?
Sınırlı miktar (LQ) ile istisnai miktar (EQ) arasındaki temel fark ölçektir: LQ'da iç ambalaj litre düzeyinde olabilir ve koli 30 kg'a kadar çıkar; EQ'da iç ambalaj en fazla 30 ml veya 30 g'dır ve dış ambalaj en fazla 1000 ml veya 1000 g'dır. Dayanak, sütun, işaret ve belge kuralları da ayrıdır.
| Özellik | Sınırlı miktar (LQ) | İstisnai miktar (EQ) |
|---|---|---|
| ADR bölümü | 3.4 | 3.5 |
| Tablo A sütunu | 7a (iç ambalaj başına miktar) | 7b (E0 – E5 kodu) |
| İzin yok ifadesi | 7a'da "0" | E0 |
| İç ambalaj sınırı | 7a'daki değer (örneğin 1 L, 5 L) | 30 ml / 30 g veya 1 ml / 1 g |
| Paket sınırı | Brüt 30 kg; shrink tepside 20 kg | Koda göre 300 – 1000 ml / g net |
| Paket işareti | Siyah-beyaz baklava, asgari 100 mm (3.4.7) | Taralı kare, etiket numarası ile, asgari 100 mm (3.5.4.2) |
| Paket testi | Genel ambalaj hükümleri | 3.5.3 testleri (1,8 m düşürme dahil) |
| Araç işareti | 12 ton üstü araçta 8 ton üstü LQ yükünde (3.4.13 – 3.4.15) | Yok |
| Belge | Gönderen toplam brüt kütleyi bildirir (3.4.12) | Belge varsa ibare ve paket sayısı (3.5.6) |
| Araç başına sınır | Kütle bazlı işaretleme eşiği | En fazla 1000 paket (3.5.5) |
| Eğitim | Bölüm 1.3 ve 8.2.3 | Bölüm 1.3 |
| 1.1.3.6 hesabı | Girmez | Girmez |
E-ticaret, kozmetik ve aerosol örnekleri
E-ticaret ve kozmetik sevkiyatında sıra şudur: Güvenlik Bilgi Formu'ndan UN numarası ve paketleme grubu, sonra Tablo A'da 7b (EQ mümkün mü) ve 7a (LQ mümkün mü). EQ, iç ambalajı 30 ml'yi geçmeyen numunelerde; LQ, standart perakende ürünlerde işe yarar. E0 yazıyorsa EQ yolu kapalıdır.
Parfüm (UN 1266, paketleme grubu II): 7a değeri 5 L, 7b değeri E2'dir.
- 100 ml'lik cam şişeler: iç ambalaj 30 ml'yi aştığı için EQ olamaz. LQ olarak gönderilir; koli brüt kütlesi 30 kg'ı geçmez ve koliye LQ işareti konur.
- 10 ml'lik numune şişeleri: E2 sınırına göre dış ambalajda en fazla 500 ml olabilir. 20 numune x 10 ml = 200 ml; 3.5.2 ambalaj şartları ve 3.5.3 test şartları sağlanırsa EQ olarak gönderilebilir.
Deodorant spreyi (UN 1950, alevlenebilir aerosol, 5F): 7a değeri 1 L, 7b değeri E0'dır. 150 ml'lik kutular LQ olarak gönderilebilir; aerosoller için ayrıca iç ambalaj gerekmez (3.4.2). EQ olarak gönderilemez.
Oje (Güvenlik Bilgi Formu'nda UN 1263, paketleme grubu II olarak sınıflandırılmışsa): 7a değeri 5 L, 7b değeri E2'dir. 15 ml'lik şişelerden 30 adet (450 ml) tek dış ambalajda EQ olarak gönderilebilir; 40 adet (600 ml) E2'nin 500 ml sınırını aşar ve LQ'ya geçilir.
Sevkiyat akışınızı LQ ve EQ kurallarına göre kurmak, depo personelinin Bölüm 1.3 eğitimini kayda bağlamak ve tam ADR'ye geçiş noktalarını belirlemek için tehlikeli madde güvenlik danışmanlığı hizmetimizden yararlanabilirsiniz. ASAL TMGD, İstanbul, Kocaeli, Tekirdağ, Kırklareli ve Edirne'de hizmet verir.
Sık sorulan sorular
Sınırlı miktar ile istisnai miktar aynı şey mi?
Hayır. Sınırlı miktar ADR Bölüm 3.4'te ve Tablo A 7a sütununda, istisnai miktar Bölüm 3.5'te ve 7b sütununda düzenlenir. Sınırları, işaretleri ve belge kuralları farklıdır.
LQ kolisinin azami ağırlığı nedir?
Brüt 30 kg (3.4.2). Streç veya shrink kaplı tepsi kullanılıyorsa brüt 20 kg (3.4.3).
E0 ne demektir?
Maddenin istisnai miktar olarak taşınamayacağı anlamına gelir (3.5.1.2). Örneğin alevlenebilir aerosoller (UN 1950) E0'dır; LQ olarak gönderilebilir.
LQ taşıyan araca işaret konur mu?
Azami kütlesi 12 tonu aşan taşıma biriminde LQ paketlerinin toplam brüt kütlesi 8 tonu geçerse araç önden ve arkadan 250 mm x 250 mm LQ işaretiyle işaretlenir (3.4.13 – 3.4.15).
Bir araçta kaç EQ paketi taşınabilir?
En fazla 1000 paket (3.5.5).
LQ ve EQ için eğitim gerekir mi?
Evet. LQ'da Bölüm 1.3 ve 8.2.3 (3.4.1), EQ'da Bölüm 1.3 (3.5.1.1) eğitimi uygulanır.
LQ göndermek TMGD zorunluluğunu kaldırır mı?
Hayır. LQ bir taşıma muafiyetidir. TMGD muafiyeti Karayolu Yönetmeliği Md. 8/1'deki üç istisnaya bağlıdır.
Kaynaklar 4 resmî metin ve çapraz kontrol
Resmî
- UNECE, ADR 2025 Cilt I, ECE/TRANS/352 Vol.I (1.1.3.4, 1.1.3.6.5, 3.2.1 sütun 7a ve 7b, Tablo A, Bölüm 3.4 ve 3.5): https://unece.org/sites/default/files/2025-01/2412006_E_ECE_TRANS_352_Vol.I_WEB_0.pdf
- UNECE, ADR 2025 Cilt II, ECE/TRANS/352 Vol.II (8.2.3): https://unece.org/sites/default/files/2025-01/2412010_E_ECE_TRANS_352_Vol.II_WEB.pdf
- UNECE, ADR 2025 dosyaları ve değişiklikler sayfası: https://unece.org/adr-2025-files
- Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik, RG 18/6/2022, sayı 31870 (Md. 7/2, 10/1): https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/06/20220618-8.htm
Çapraz kontrol
- BM Dijital Kütüphanesi, ECE/TRANS/352 ADR 2025 kayıt bilgileri: https://digitallibrary.un.org/record/4068196
ADR paragraf numaraları, kodlar ve eşikler UNECE'nin yayımladığı ADR 2025 İngilizce metnine, Türk mevzuatı atıfları Resmî Gazete'deki 18/6/2022 tarihli yönetmelik metnine dayanır. UNECE, 1 Ocak 2027'de yürürlüğe girecek değişiklik taslaklarını yayımlamıştır; ADR 2027 metni bu kuralları değiştirebilir. Hava ve deniz taşımacılığında ICAO ve IMDG Kod kuralları ayrıca uygulanır. Bu sayfa hukuki danışmanlık değildir.









