İçindekiler
- Turuncu plaka nedir?
- Turuncu plakanın ölçüleri ve özellikleri nelerdir?
- Numarasız ve numaralı turuncu plaka ne zaman takılır?
- Tehlike tanımlama numarasındaki rakamlar ne anlama gelir?
- Sık görülen kombinasyonlar nasıl okunur?
- Turuncu plaka ile büyük etiket (levha) arasındaki fark nedir?
- Turuncu plaka ne zaman kapatılır ya da sökülür?
- 1.1.3.6 altında turuncu plaka gerekir mi?
- Turuncu plakadan kim sorumlu?
- Sık sorulan sorular
Kısaca
- Turuncu plaka, tehlikeli madde taşıyan taşıma ünitesinin önüne ve arkasına takılan, reflektörlü, 40 cm x 30 cm'lik dikdörtgen işarettir (ADR 5.3.2.1.1 ve 5.3.2.2.1).
- Ambalajlı taşımada plaka numarasızdır; tank ve dökme taşımada numaralı plakada üstte tehlike tanımlama numarası, altta UN numarası yazar (5.3.2.1.2, 5.3.2.1.4 ve 5.3.2.1.6).
- Tehlike tanımlama numarasında rakamın iki kez yazılması tehlikenin yoğunluğunu, başındaki "X" suyla tehlikeli tepkimeyi gösterir (5.3.2.3).
- 1.1.3.6 sınırları altındaki ambalajlı taşımada Bölüm 5.3 uygulanmaz; turuncu plaka gerekmez.
- Plakayı taşımacı kontrol eder, sürücü takar; Yönetmelik bunu Md. 22/1-ç ve Md. 23/1-f ile ayrı ayrı bağlar.
Turuncu plaka, yolda tehlikeli madde taşıyan aracı uzaktan tanıtan tek işarettir. İtfaiyeci ilk olarak ona bakar. Denetim ekibi de. Üzerindeki iki satır rakam, kazada hangi müdahalenin yapılacağını ve suyun kullanılıp kullanılamayacağını söyler.
Bu sayfa ADR 2025 Bölüm 5.3.2'yi anlatır: plakanın ölçüleri, numarasız ve numaralı plakanın hangi taşımada kullanıldığı, tehlike tanımlama numarasının (sektördeki adıyla Kemler kodu) rakam rakam okunuşu, plakanın ne zaman kapatılacağı ve kimin sorumlu olduğu. Etiket renkleri ve sınıflar için tehlikeli madde sınıfları sayfasına bakın.
Turuncu plaka nedir, ADR'de nerede düzenlenir?
Turuncu plaka, tehlikeli madde taşıyan her taşıma ünitesinin önüne ve arkasına, aracın boyuna eksenine dik olarak takılan iki adet dikdörtgen turuncu işarettir (ADR 5.3.2.1.1). Kural ADR Bölüm 5.3.2'dedir. Tank ve dökme taşımada numaralı plakaların üst yarısına tehlike tanımlama numarası, alt yarısına UN numarası yazılır (5.3.2.1.2, 5.3.2.2.2).
Plaka açıkça görünür olmalıdır. Tehlikeli madde yüklü römork yolculuk sırasında çekiciden ayrılırsa, römorkun arkasında bir turuncu plaka kalır (5.3.2.1.1). Konteyner ya da tank-konteyner üzerindeki plakalar dışarıdan görünmüyorsa, aynı plakalar taşıtın iki yanına da takılır (5.3.2.1.5).
Türk mevzuatında ADR'deki turuncu renkli plakalar, 31870 sayılı Karayolu Yönetmeliği'nde gönderenden sürücüye kadar her tarafın yükümlülüğü olarak tekrar edilir. Bunu sorumluluk başlığında açıyoruz.
Turuncu plakanın ölçüleri ve özellikleri nelerdir?
Turuncu plaka reflektörlüdür; tabanı 40 cm, yüksekliği 30 cm, siyah kenar çizgisi 15 mm'dir (ADR 5.3.2.2.1). Rakamlar siyah, 100 mm yüksekliğinde ve 15 mm kalınlığındadır (5.3.2.2.2). Taşıtta yer yetmiyorsa ölçü taban 300 mm, yükseklik 120 mm, kenar 10 mm'ye kadar küçültülebilir. Ölçülerde izin verilen tolerans yüzde 10'dur (5.3.2.2.4).
Diğer şartlar:
- Malzeme hava koşullarına dayanıklı olmalı, plaka 15 dakika ateşe maruz kaldığında yerinden kopmamalıdır (5.3.2.2.1).
- Numaralar silinmez olmalı ve 15 dakikalık yangından sonra okunabilir kalmalıdır (5.3.2.2.2).
- Değiştirilebilir rakam ve harfler yolculuk boyunca ve aracın konumu ne olursa olsun yerinde kalmalıdır (5.3.2.2.2).
- Katlanır panele takılan plaka, darbe ya da kazara hareketle açılmayacak biçimde sabitlenir (5.3.2.2.5).
- Dökme katı taşıyan konteynerlerde, tank-konteyner, MEGC ve portatif tanklarda yan plakalar yerine yapışkan folyo ya da boya kullanılabilir; bu durumda yangın dayanımı şartı aranmaz (5.3.2.2.1).
Dönebilen, kayabilen ya da sarsıntıda düşebilen bir plaka bu şartları karşılamaz. 5.3.2.2.1, plakanın aracın konumu ne olursa olsun takılı kalmasını ister; yani devrilmiş bir araçta da plaka yerinde olmalıdır.
Numarasız ve numaralı turuncu plaka ne zaman takılır?
Ambalajlı yük taşıyan taşıma ünitesi önde ve arkada numarasız turuncu plaka taşır (ADR 5.3.2.1.1). Numaralı plaka ise tank ve dökme taşımada, Tablo A sütun (20)'de tehlike tanımlama numarası olan maddeler için istenir (5.3.2.1.2).
Numaralı plaka tankın, bölmenin ya da taşıtın yanlarına takılır (5.3.2.1.4). Taşıma ünitesinde tek bir tehlikeli madde varsa ve tehlikesiz yük yoksa, ön ve arka plakalar numaralı olduğunda yan plakalar gerekmez (5.3.2.1.6). Plakadaki iki numara, Tablo A'nın sütun (20) ve sütun (1)'inden alınır.
| Taşıma türü | Ön ve arka | Yanlar | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Ambalajlı (koli, bidon, IBC) | Numarasız turuncu plaka | Gerekmez | 5.3.2.1.1 |
| Tankla, tek madde | Numarasız ya da numaralı (tehlike no + UN no) | Numaralı; ön-arka numaralıysa gerekmez | 5.3.2.1.2, 5.3.2.1.6 |
| Tankla, birden fazla madde | Numarasız turuncu plaka | Her tank ya da bölmede kendi numarası | 5.3.2.1.2 |
| Çok bölmeli akaryakıt tankeri (UN 1202, 1203, 1223, 3475 ya da UN 1268, 1863 havacılık yakıtı; başka madde yok) | En tehlikeli maddenin numarası | Gerekmez | 5.3.2.1.3 |
| Dökme (ambalajsız) katı | Numarasız ya da numaralı | Numaralı; tek madde ve ön-arka numaralıysa gerekmez | 5.3.2.1.4, 5.3.2.1.6 |
| Boş, temizlenmemiş tank ya da dökme taşıt | Son yükün plakası | Son yükün plakası | 5.3.2.1.7 |
Çok bölmeli akaryakıt tankerinde "en tehlikeli madde", UN 3475 yoksa parlama noktası en düşük olandır (5.3.2.1.3). Ön bölmede benzin, arka bölmede motorin taşıyan tanker önde ve arkada 33/1203 plakasıyla yola çıkabilir; yanlarda ayrıca plaka gerekmez.
Hacmi en fazla 3.000 litre olan tank, MEGC ve dökme konteyner taşıyan taşıtlarda 5.3.2.1.5'teki yan plaka şartı uygulanmayabilir (5.3.2.1.5, Not).
Tehlike tanımlama numarasındaki rakamlar ne anlama gelir?
Tehlike tanımlama numarası iki ya da üç rakamdan oluşur ve her rakam bir tehlikeyi gösterir (ADR 5.3.2.3.1). Rakamın iki kez yazılması o tehlikenin yoğunlaştığını anlatır. Tehlike tek rakamla yeterince ifade ediliyorsa rakamın yanına sıfır eklenir. Başta "X" varsa madde suyla tehlikeli tepkimeye girer; su ancak uzman onayıyla kullanılabilir.
| Rakam | Anlamı (ADR 5.3.2.3.1) |
|---|---|
| 2 | Basınç ya da kimyasal tepkime nedeniyle gaz çıkışı |
| 3 | Sıvıların (buharların) ve gazların alevlenebilirliği ya da kendiliğinden ısınan sıvı |
| 4 | Katıların alevlenebilirliği ya da kendiliğinden ısınan katı |
| 5 | Yükseltgen (yangını şiddetlendiren) etki |
| 6 | Zehirlilik ya da enfeksiyon riski |
| 7 | Radyoaktivite |
| 8 | Aşındırıcılık |
| 9 | Kendiliğinden şiddetli tepkime riski |
Üç kural daha:
- Sıfır: 30, 50, 80 gibi numaralarda sıfırın tehlike anlamı yoktur; tek tehlikeyi tamamlar.
- Özel anlamlı kombinasyonlar: 22, 323, 333, 362, 382, 423, 44, 446, 462, 482, 539, 606, 623, 642, 823, 842, 90 ve 99 kendi başına okunur; anlamları 5.3.2.3.2 listesindedir. Örneğin 22 "soğutularak sıvılaştırılmış boğucu gaz"dır, "çok yoğun gaz basıncı" değil.
- Sınıf 1: Patlayıcılarda tehlike tanımlama numarası yerine Tablo A sütun (3b)'deki sınıflandırma kodu kullanılır; ör. 1.1D (5.3.2.3.1).
Rakam 9'un notu da önemlidir: kendiliğinden şiddetli tepkime, patlama, parçalanma ve önemli ısı ya da alevlenebilir ve/veya zehirli gaz açığa çıkaran polimerleşme tepkimesi olasılığını kapsar (5.3.2.3.1, Not).
Sık görülen kombinasyonlar nasıl okunur?
En sık görülen turuncu plakalar akaryakıt, LPG ve asit tankerlerindedir. 33/1203 benzin, 30/1202 motorin, 23/1965 LPG karışımı, 80/1830 sülfürik asit, X423/1402 kalsiyum karbürdür. Her birinin üst numarası ADR Tablo A sütun (20)'den, anlamı 5.3.2.3.2 listesinden gelir.
| Üst / Alt | Madde (Tablo A) | Üst numaranın anlamı (5.3.2.3.2) |
|---|---|---|
| 33 / 1203 | Benzin (MOTOR SPIRIT or GASOLINE or PETROL), Sınıf 3, PG II | Yüksek derecede alevlenebilir sıvı (parlama noktası 23 °C'nin altında) |
| 30 / 1202 | Motorin, gazyağı, hafif ısıtma yağı, Sınıf 3, PG III | Alevlenebilir sıvı (parlama noktası 23–60 °C) ya da parlama noktasının üzerine ısıtılmış sıvı |
| 33 / 1263 | Boya, paketleme grubu I ve II satırları | Yüksek derecede alevlenebilir sıvı |
| 23 / 1965 | Hidrokarbon gaz karışımı, sıvılaştırılmış, b.b.b. (A, A01, A02, A0, A1, B1, B2, B ya da C karışımları), Sınıf 2, kod 2F | Alevlenebilir gaz |
| 80 / 1830 | Sülfürik asit (yüzde 51'den fazla asit), Sınıf 8, PG II | Aşındırıcı ya da hafif aşındırıcı madde |
| X423 / 1402 | Kalsiyum karbür, Sınıf 4.3, PG I | Suyla tehlikeli tepkimeye giren, alevlenebilir gaz çıkaran katı |
| 423 / 1402 | Kalsiyum karbür, Sınıf 4.3, PG II | Suyla tepkimeye giren, alevlenebilir gaz çıkaran katı |
Son iki satır X önekinin pratikteki anlamını gösterir. Aynı UN numarası, paketleme grubuna göre X'li ya da X'siz plaka alabilir. Kalsiyum karbür suyla temasta alevlenebilir gaz çıkarır; ADR bu yüzden X'li numaralı maddelerde suyun ancak uzman onayıyla kullanılabileceğini yazar (5.3.2.3.1). Plaka, müdahale ekibine bu bilgiyi araca yaklaşmadan verir.
Benzin ile motorin arasındaki fark da tek rakamdadır: 33 ile 30. Motorinin üç Tablo A satırının üçünde de tehlike tanımlama numarası 30'dur.
Turuncu plaka ile büyük etiket (levha) arasındaki fark nedir?
Levha (placard), 45 derece döndürülmüş, en az 250 mm x 250 mm'lik baklava biçimli işarettir ve taşınan maddenin sınıfını gösterir (ADR 5.3.1.7.1). Turuncu plaka ise dikdörtgendir ve sınıf yerine tehlike tanımlama ve UN numarasını taşır. Levha Tablo A sütun (5)'teki etikete karşılık gelir (5.3.1.1.1); turuncu plakanın numaraları sütun (20) ve (1)'den gelir.
İkisinin takıldığı yer de farklıdır:
- Tank ve dökme taşıt: Levha iki yana ve arkaya takılır (5.3.1.4.1); turuncu plaka önde ve arkada, gerekiyorsa yanlarda.
- Konteyner, tank-konteyner, portatif tank: Levha iki yana ve her iki uca takılır (5.3.1.2).
- Ambalajlı yük taşıyan taşıt: Levha yalnızca Sınıf 1 (1.4S hariç) ve Sınıf 7 için istenir (5.3.1.5). 1.1.3.6 sınırını aşan miktarda ambalajlı boya taşıyan kamyonda levha değil, numarasız turuncu plaka gerekir.
Kapasitesi 3 m³'ü aşmayan tanklarda ve küçük konteynerlerde levha yerine 5.2.2.2'ye uygun etiket kullanılabilir (5.3.1.7.3).
Turuncu plaka ne zaman kapatılır ya da sökülür?
Taşınan tehlikeli maddeyle ya da kalıntısıyla ilgisi olmayan turuncu plaka sökülür ya da kapatılır (ADR 5.3.2.1.8). Kapatma tam olmalı ve 15 dakika ateşe maruz kaldıktan sonra da etkisini korumalıdır. Boş ama temizlenmemiş, gazdan arındırılmamış tank ve dökme taşıt ise son yükün plakasını taşımaya devam eder (5.3.2.1.7).
Sahada üç durum karışır:
- Boşaltma sonrası dönüş: Tanker boşaltıldı ama temizlenmedi. Plaka kalır. "Boş dönüyoruz" diye plakayı kapatmak 5.3.2.1.7'ye aykırıdır.
- Yükün bir kısmı indi: İndirilen maddeye ait numaralı yan plakalar, ilgili bölme temizlenmediyse kalır; bölme temizlendiyse kapatılır ya da sökülür.
- Tehlikesiz yükle dönüş: Araç temizlendi, artık tehlikeli madde taşımıyor. Plakanın açık kalması yanlış bilgi verir; 5.3.2.1.8 gereği kapatılır.
Levhalarda da aynı kural geçerlidir (5.3.1.1.6). Kapak olarak kullanılan katlanır panel, yolda kendiliğinden açılmayacak biçimde sabitlenir (5.3.2.2.5).
1.1.3.6 altında turuncu plaka gerekir mi?
Gerekmez. Taşıma ünitesindeki ambalajlı tehlikeli madde miktarı ADR 1.1.3.6.3'teki sınırları ya da 1.1.3.6.4'teki hesaplanan 1.000 değerini aşmıyorsa, Bölüm 5.3'ün tamamı uygulanmaz (1.1.3.6.2). Bu, turuncu plakanın da levhanın da takılmayacağı anlamına gelir. Muafiyet yalnızca ambalajlı taşımaya uygulanır; tank ve dökme taşımada geçerli değildir.
Hesaplı örnek: Bir boya bayisine giden kamyonette 20 litrelik 10 bidon tiner (UN 1263, paketleme grubu II, taşıma kategorisi 2) ve 20 litrelik 15 bidon motorin (UN 1202, taşıma kategorisi 3) var.
- Tiner: 200 litre x 3 = 600.
- Motorin: 300 litre x 1 = 300.
- Toplam: 900. Sınır 1.000 olduğu için muafiyet uygulanır; turuncu plaka gerekmez.
Aynı araca 20 litrelik beş bidon daha tiner eklenirse tiner 300 litreye çıkar: 300 x 3 + 300 = 1.200. Muafiyet düşer ve araç önde ve arkada numarasız turuncu plaka taşır. Hesabın ayrıntısını ADR 1.1.3.6 muafiyeti yazımızda anlattık.
Sınırlı miktar sevkiyatı ise ayrı bir rejimdir. Yalnızca sınırlı miktar taşıyan ve azami ağırlığı 12 tonu aşan taşıma ünitesine turuncu plaka değil, önde ve arkada sınırlı miktar işareti takılır (3.4.13-a). Sınırlı miktarlı paketlerin toplam brüt ağırlığı 8 tonu aşmıyorsa bu işaret de gerekmez (3.4.14). Ayrıntı için sınırlı miktar ve istisnai miktar yazımıza bakın.
Turuncu plakadan kim sorumlu, cezası nedir?
Turuncu plakayı ADR'de taşımacı kontrol eder (1.4.2.2.1-f), dolduran tankta takılmasını sağlar (1.4.3.3-h), yükleyen konteynere takar (1.4.3.1.1-d). Türk mevzuatında Karayolu Yönetmeliği plakayı taşımacı için Md. 22/1-ç, sürücü için Md. 23/1-f ile ayrı yükümlülük olarak yazar. Cezası taşımacıda Md. 36/1-m, sürücüde Md. 36/1-n bendindedir.
| Taraf | Yönetmelik yükümlülüğü | ADR karşılığı | Ceza (Md. 36/1) |
|---|---|---|---|
| Gönderen | Doğru ve uygun ebatta plaka kullanılmasını sağlamak (Md. 18/1-d) | 1.4.2.1.1-e (boş, temizlenmemiş tank) | h, 9.473 TL |
| Yükleyen | Konteynere yükleme sonrası plaka (Md. 20/1-c) | 1.4.3.1.1-d | k, 5.791 TL |
| Dolduran | Plakası doğru taşıta dolum yapmak (Md. 21/1-c) | 1.4.3.3-h | l, 9.473 TL |
| Taşımacı | Taşıtta doğru plaka kullanmak (Md. 22/1-ç) | 1.4.2.2.1-f | m, 9.473 TL |
| Sürücü | Plakayı takmak; temizlenmiş taşıttan çıkarmak (Md. 23/1-f) | Ulusal hüküm | n, 564 TL |
| Boşaltan | Temizlenmiş konteynerden levhaları kaldırmak (Md. 25/1-d) | 1.4.3.7.1-f | ö, 5.791 TL |
Tablodaki tutarlar, Md. 36/1'i yeniden yazan 17/10/2026 tarihli ve 33403 sayılı değişiklik metnindendir ve her bent için ayrı uygulanır. Bu yönetmeliğin dayandığı 655 sayılı KHK Md. 28/A'nın (c) bendi ise işaretleme ve etiketleme şartlarını sağlamayan araçla taşımayı yeni aralıklara bağladı: sürücü ve taşıttaki görevliler için her aykırılıkta 500 – 10.000 TL; gönderen, taşımacı, yükleyen, dolduran ve boşaltan dâhil işletme tarafı için her aykırılıkta 4.500 – 90.000 TL. Ayrıntıyı tehlikeli madde idari para cezaları sayfasında anlattık.
"Her aykırılık için" ifadesi pratikte şunu söyler: plakasız bir tanker, sürücüye ve taşımacıya ayrı ayrı tutanak doğurabilir. Taşımacı, plaka bilgisi konusunda gönderenin verdiği bilgiye dayanabilir (ADR 1.4.2.2.2); ama bir ihlal gördüğünde aracı, durum düzeltilene kadar yola çıkarmaz (1.4.2.2.3).
Plaka kontrolü, sevkiyat öncesi kontrol listesinin ilk satırıdır. ASAL TMGD, İstanbul, Kocaeli, Tekirdağ, Kırklareli ve Edirne'de tehlikeli madde güvenlik danışmanlığı kapsamında yükleme ve dolum noktalarınız için plaka, levha ve 1.1.3.6 hesabını içeren kontrol prosedürünü kurar.
Sık sorulan sorular
Turuncu plaka nedir?
Tehlikeli madde taşıyan taşıma ünitesinin önüne ve arkasına takılan, reflektörlü, 40 cm x 30 cm'lik, siyah kenarlı dikdörtgen işarettir (ADR 5.3.2.1.1 ve 5.3.2.2.1).
Turuncu plakadaki üst ve alt numara neyi gösterir?
Üstteki numara tehlike tanımlama numarasıdır (Tablo A sütun 20), alttaki dört haneli numara UN numarasıdır (sütun 1). Örneğin 33/1203 benzin tankerini gösterir (ADR 5.3.2.1.2).
Kemler kodu nedir?
Sektörde tehlike tanımlama numarasına verilen addır. ADR'deki resmî adı tehlike tanımlama numarasıdır; rakamların anlamı 5.3.2.3'te listelenir.
Plakadaki X harfi ne anlama gelir?
Maddenin suyla tehlikeli tepkimeye girdiğini gösterir; su ancak uzman onayıyla kullanılabilir (ADR 5.3.2.3.1). Örnek: X423/1402 kalsiyum karbür, paketleme grubu I.
Ambalajlı yük taşıyan kamyona numaralı plaka takılır mı?
Hayır. Ambalajlı taşımada önde ve arkada numarasız turuncu plaka yeterlidir (ADR 5.3.2.1.1). Numaralı plaka tank ve dökme taşımada istenir (5.3.2.1.2 ve 5.3.2.1.4).
Boşalan tanker plakasını sökebilir mi?
Tank temizlenip gazdan arındırılmadıysa hayır; son yükün plakası kalır (ADR 5.3.2.1.7). Temizlendikten sonra plaka sökülür ya da 15 dakikalık yangına dayanıklı biçimde kapatılır (5.3.2.1.8).
1.1.3.6 muafiyetinde turuncu plaka takmak gerekir mi?
Gerekmez. 1.1.3.6 sınırlarındaki ambalajlı taşımada Bölüm 5.3 uygulanmaz (ADR 1.1.3.6.2). Muafiyet tank ve dökme taşımada geçerli değildir.
Kaynaklar 6 resmî metin ve çapraz kontrol
Resmî
- ADR 2025 Cilt II, ECE/TRANS/352 Vol. II (UNECE; 5.3.1 levhalar, 5.3.2 turuncu plakalar, 5.3.2.3 tehlike tanımlama numaraları, 8.6.4): https://unece.org/sites/default/files/2025-01/2412010_E_ECE_TRANS_352_Vol.II_WEB.pdf
- Değişiklik Yönetmeliği, RG 17/10/2026, sayı 33403 (Md. 23, 32/3 ve 36/1'in yeni metni, tutarlar): https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/10/20261017-9.htm
- ADR 2025 Cilt I, ECE/TRANS/352 Vol. I (UNECE; 1.1.3.6, 1.4.2, 1.4.3, 3.4.13, Tablo A UN 1202, 1203, 1263, 1402, 1830, 1965): https://unece.org/sites/default/files/2025-01/2412006_E_ECE_TRANS_352_Vol.I_WEB_0.pdf
- UNECE, ADR 2025 dosyaları ve değişiklikleri: https://unece.org/adr-2025-files
- Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik, RG 18/6/2022, sayı 31870 (Md. 18, 20, 21, 22, 23, 25, 36): https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/06/20220618-8.htm
- 7590 sayılı Kanun, RG 31/7/2026, sayı 33326 (655 sayılı KHK Md. 28/A): https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/07/20260731-2.htm
Çapraz kontrol
- UNECE, Tehlikeli Mallar ana sayfası: https://unece.org/transport/dangerous-goods
Paragraf numaraları ve Tablo A değerleri UNECE'nin yayımladığı ADR 2025 İngilizce metnine, yükümlülük bentleri Resmî Gazete'de yayımlanan 31870 sayılı Yönetmelik'in metnine, ceza tutarları Md. 36/1'i yeniden yazan 17/10/2026 tarihli ve 33403 sayılı değişikliğe dayanır; sonraki değişiklikler için Bakanlığın konsolide metni esastır. Bu sayfa hukuki danışmanlık değildir.









